Share on Facebook

MT 12/91 str.16-20

 

MAJSTERKOWICZE HIGH-TECH

 

W zeszym roku, na przeomie padziernika i listopada, zostaem zaproszony do Wielkiej Brytanii przez Prince's Trust, fundacj, ktrej patronem jest Ksi Walii. Celem tej organizacji jest uatwianie wzajemnych kontaktw pomidzy modymi (mniej lub wicej) ludmi z Wlk. Brytanii, a osobami z innych krajw, prezentujcymi zbliony wiatopogld i zainteresowania. Dziki tej wizycie miaem okazj obejrze oraz wyprbowa rowery (zarwno poziome, jak i konwencjonalne), bdce supernowociami tak pod wzgldem myli konstrukcyjno-projektowej, jak i technologii.

Przygoda ta rozpocza si dosy niewinnie w Londynie. Ian Sheen, jeden z lepszych zawodnikw BHPC (British Human Power Club, Brytyjski Klub Napdu Miniowego), a mj przyjaciel, zaprosi mnie do wyprbowania jego Speedy'ego oraz jednoladu poziomego - nowej konstrukcji Mike'a Burrowsa.

O Speedy'm pisaem w "MT" ju wczeniej (nr 3/86), lecz jest to konstrukcja na tyle interesujca, e warto j przybliy Czytelnikom raz jeszcze, tym razem z punktu widzenia technologii. Ten trjkoowiec, o oficjalnej nazwie Windcheetah SL (Street Legal) pojawi si po raz pierwszy na zawodach w Brighton w 1981 r. i od razu zwrci na siebie uwag tak widzw, jak i sdziw dziki swej wysokiej zwrotnoci i prostocie konstrukcji. Jego rama wykonana jest praktycznie z dwch rur z lotniczego duraluminium. Rura gwna, o rednicy 2 cali, wygita jest w dwch punktach ku grze, a w jej kocach osadzono odlewane z siluminu obejmy oysk mechanizmu korbowego i tylnego koa (zamocowanego jednostronnie na specjalnej osi). Przed wklejeniem tych elementw nasuwa si jeszcze na rur gwn krzyak zasadnicz cz, mocujc podzielon na poowy belk przedniego mostu duralow rur o rednicy 1 1/2 cala. Zarwno krzyak, jak i kocwki zwrotnic oraz obejma mocujca oparcie siedziska wykonane s metod odlewania z siluminu i wklejane stosowanym w lotnictwie klejem Permabond.

Na tej pozornie prostej, krzyowej konstrukcji jest osadzony kubekowy fotel z laminatu epoksydowo-szklanego. Ciche i pewne prowadzenie acucha zapewniaj rolki z poliamidu na oyskach maszynowych, za sterujcy joystick mona odoy do przodu lub w bok dziki przegubowi Kardana, wykonanemu rwnie z poliamidu. Krtk drog hamowania, take i w czasie deszczu, zapewniaj bbnowe hamulce, osadzone na posiach.

Jednolad, nazwany przez Iana UFO, zosta wykonany przez autora Speedy'ego, Mike'a Burrowsa jako jednoladowy Speedy. Burrows Recumbent (recumbent - rower poziomy), bo tak brzmi jego oficjalna nazwa, zosta zbudowany z penym zastosowaniem czci od Speedy'ego obejmy oysk, wsporniki siedziska i rolki prowadzce acuch nie wymagay adnych przerbek konstrukcyjnych. Gwna rura ramy to rwnie typ znany ze Speedy'ego, ale wyginanie byo tu zbdne. W niej, w odpowiedniej odlegoci od przodu zosta wyfrezowany otwr, w ktrym osadzono i przyspawano elektrycznie w osonie argonowej rurk, w ktr wtoczono oyska widelca.

Tylne, jednostronnie mocowane koo zostao wyposaone w hamulec bbnowy, za widelec przedniego koa zosta spreparowany z widelca od roweru wycigowego.

Na koniec na tylne koo zostaa zaoona osona z folii termokurczliwej w celu zmniejszenia oporw powietrza. Burrows Recumbent w obecnej wersji daje si w porwnaniu z prototypem dobrze prowadzi oyska kierownicy prototypu byy osadzone w specjalnym odlewie oraz mia on jednostronny widelec z przodu, co nie zapewniao jednoladowoci.

Z Londynu pojechaem do Bourne End w Buckinghamshire, aby spotka si z Johnem Kingsbury, sekretarzem BHPC oraz wspautorem m.in. "Fasoli" (Bean) pojazdu. ktry 8 wrzenia'90 w cigu godziny napdzany przez kolarza klubowego Pata Kincha - przejecha 75,558 km. Fasola ("MT" 3/86, Kalendarz "MT" '89) nie jest jedynym pojazdem, wykonanym przez Johna Kingsbury i jego syna Milesa.

Pojazdy napdzane miniowo byy pocztkowo rodzajem hobby (John i Miles s wacicielami firmy robicej teksty dla potrzeb telewizji - teletext itp.), lecz obecnie Miles rozpocz komercyjne wytwarzanie krtkich jednoladw o nazwie Kingcyce, o bardzo prostej i przejrzystej konstrukcji. Rama skada si z dwch rur o przekroju soczewkowym, wykonanych ze stali chromowo-molibdenowej, poczonych w formie litery "A". Czubek litery stanowi cznik mechanizmu korbowego (suport), poprzeczk dwie pytki, przez ktre przechodzi rurka z oyskowaniem widelca, za nki "A" kocz si hakami tylnego koa. Kingcycle jest jednak pojazdem w miar normalnym z wyjtkiem materiaw wysokiej klasy i bardzo czytelnego, przejrzystego rozwizania przypomina inne rowery poziome o tej konfiguracji. Na miano najdziwniejszego lub najbardziej zaawansowanego konstrukcyjnie zasuguje inny pojazd Kingsburych: Kingcycle Fortuna.

Jest to czterokoowiec, zwarty i nieduy. przypominajcy z wygldu nieco "bumper cars" samochodziki do zderzania znane z wesoych miasteczek. Pod laminatow obudow kryje si jednak ruchome laboratorium wyprbowywane s tam mechanizmy, ktre znajd zastosowanie w nastpnych, by moe rekordowych konstrukcjach. Fortuna ma hamulce dziaajce na cztery koa, skrca czterema koami, cztery koa maj niezalene zawieszenie, napdzane ma tylko dwa (ale za to przednie), w dodatku za pomoc mechanizmu wahadowego.

Z tych wszystkich urzdze najbardziej innowacyjnym jest wanie napd - sterowanie, hamowanie i resorowanie czterech k "zdarza si" np. w samochodach, za o napd linearny lub wahadowy poamay sobie zby pokolenia konstruktorw rowerw, od XIX w. poczynajc. Problemem w tym przypadku jest uzyskanie sinusoidalnego charakteru wytwarzania mocy - takiego, jak w rowerze z konwencjonalnym napdem korbowym. Pozwala to na unikanie strat energii, w przeciwiestwie do dwigni, ktre wyhamowujc na dobiegu powoduj marnotrawienie si cyklisty. Korba przekadni rowerowej koczy swj "bieg" nie zatrzymujc si, lecz zmieniajc kierunek. co rozwala na zachowanie energii i zgromadzonej w rozpdzonych masach ng cyklisty oraz samego mechanizmu. Przy okazji w czasie pedaowania sinusoidalnie ronie i maleje sia i prdko - kady, kto jedzi na rowerze przekna si o istnieniu martwych punktw (gdy korba jest w takiej pozycji, to niemal nie sposb ruszy) i punktw najsilniejszego nacisku.

John i Miles odwrcili problem i zastosowali mimorodowe prowadzenie acucha

(a raczej acuchw), co pozwolio na pynn zmian przeoenia w trakcie kadego suwu napdowego, a zatem na uzyskanie charakterystyki napdu zblionej do konwencjonalnego, z jednym wszake wyjtkiem: w miejscu, gdzie kadub wikszoci pojazdw jest rozdty, aby zmieci mechanizm korbowy, w Fortunie znajduje si elegancka, spadzista "maska" jeli stosowa terminologi samochodow.

Nawet acuchy zastosowane w Fortunie nie s normalne podziaka ich ogniw wynosi 6 mm, czyli mniej ni poow tego, co w normalnych rowerach. Oczywicie z niekonwencjonalnym, przemysowym acuchem musz wsppracowa specjalne koa acuchowe. Wykonanie tych jednak nie byo szczeglnym problemem, gdy ju 8 lat temu John i Miles kupili dla swego "hobbistycznego warsztatu" star frezark ze zmodernizowanej fabryki, za dwa lata temu, na Gwiazdk - nowoczesn, du frezark sterowan komputerowo...

- To bya wietna zabawa - jak powiedzia John. Zabawa czy nie - Kingcycle Fortuna zdoby I miejsce za innowacyjno na Europejskich Mistrzostwach HPV w Emmen (Holandia) w 1990 r.

Po nastpnych kilku dniach, spdzonych u nastpnego przyjaciela, prbach "zamordowania" jego Trice'a (komercyjnie produkowany trjkoowiec, "MT" 10/89) i wizycie w Loughborough University, znalazem si w Norwich, gdzie mieszka Mike Burrows, w jednej osobie prezes BHPC, projektant rowerw i waciciel firmy produkujcej maszyny paczkujce (takie maszyny przydaj si np. w razie koniecznoci posortowania 4 ciarwek bilonu z londyskich telefonw na dob).

Gdy przybyem do firmy Burrows Engineering, Mike wanie skoczy instalowanie zawieszenia do Speedy'ego Richarda Ballantine (autora najbardziej znanej w Wlk. Brytanii i USA ksiki o rowerach). Dla Richarda zgromadzi rwnie swoje najnowsze rowery z ramami z kompozytw, aby zawie je do studia fotograficznego i zrobi zdjcia do "nowej piknej ksiki o nowych, piknych rowerach". Projektujc swe rowery, Mike trzyma si tej samej zasady, ktra pomagaa mu projektowa z powodzeniem pojazdy tak udane, jak Speedy: "to nie dugo grnej rury ramy przeszkadza cyklicie jedzi z prdkoci 100 km/h, lecz opr powietrza". Sztywna rama jest oczywicie podana, chocia bardzo niewielka moc pochaniana jest przez odksztacenia.

Pracujc z kompozytami mona si przekona, i atwo jest zrobi pask pyt, lecz bardziej skomplikowany ksztat wykonany z kompozytw moe si okaza ciszy od analogicznego stalowego. To oczywicie narzucio przyjcie filozofii "mylenia tworzywem". Pierwszy kompozytowy rower Mike'a chocia nie przypomina konwencjonalnych rurowych konstrukcji mia koo tylne zawieszone dwustronnie, w rodzaju wideek. Z mechanicznego punktu widzenia byo to rozwizanie jak najbardziej poprawne, ale niezwykle trudne do wykonania. Jednostronny widelec przedniego koa zosta wykonany z duraluminium i nadano mu aerodynamiczny ksztat tak jak i ramionom kierownicy osadzonym w standardowym wsporniku.

Drugi rower otrzyma koo tylne z piast do jednostronnego zamocowania dziki czemu osignito zysk na masie, aerodynamice, prostocie wytwarzania i zakadaniu acucha.

Widelec rwnie jednostronny, zosta tym razem wykonany z wkien wglowych o wysokiej gstoci jako monolityczny element z kierownic. Umoliwio to schowanie oysk widelca w przedniej czci ramy i wkomponowanie w ni cyklokomputera. Hamulcowa piasta przedniego koa zostaa wykonana z duralu z przykrywk wymodelowan z kompozytu wglowego. Hamulec uruchamia si obrotem prawego uchwytu kierownicy.

Korby pedaw tak jak i zesp widelca z kierownic zrobiono z wkien wglowych przesyconych ywic epoksydow i utwardzonych pod duym naciskiem w celu zagszczenia, za koo acuchowe zostao wykonane z pyty izolacyjnej znanej w Polsce jako tekstolit. Zastosowany acuch m podziak 8 mm, co pozwolio na 30-procentow oszczdno na masie samego ukadu napdowego w porwnaniu z konwencjonalnym.

Trzeci z kompozytowych rowerw Mike'a to Radical zbudowany z ram o formie krzyowej, zblionej do rozpowszechnionych ostatnio rowerw o konfiguracji bez poziomych wideek. Dziki temu acuch nie "zagryza si" pomidzy opon a widekami, za

cao jest prostsza do wykonania w technice kompozytowej. Poza tym, porwnujc z poprzednio wymienionymi rowerami - ten przedstawia si niemal normalnie...

 

 


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2002. Wszelkie prawa zastrzeone,

kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE po uzyskaniu zgody

Autora oraz za podaniem rda.

 

Powered by Bullraider.com
 
 
 
 
 

Joomla Templates by Joomla51.com