MT 12/91 str.16-20

 

MAJSTERKOWICZE HIGH-TECH

 

W zeszym roku, na przeomie padziernika i listopada, zostaem zaproszony do Wielkiej Brytanii przez Prince's Trust, fundacj, ktrej patronem jest Ksi Walii. Celem tej organizacji jest uatwianie wzajemnych kontaktw pomidzy modymi (mniej lub wicej) ludmi z Wlk. Brytanii, a osobami z innych krajw, prezentujcymi zbliony wiatopogld i zainteresowania. Dziki tej wizycie miaem okazj obejrze oraz wyprbowa rowery (zarwno poziome, jak i konwencjonalne), bdce supernowociami tak pod wzgldem myli konstrukcyjno-projektowej, jak i technologii.

Przygoda ta rozpocza si dosy niewinnie w Londynie. Ian Sheen, jeden z lepszych zawodnikw BHPC (British Human Power Club, Brytyjski Klub Napdu Miniowego), a mj przyjaciel, zaprosi mnie do wyprbowania jego Speedy'ego oraz jednoladu poziomego - nowej konstrukcji Mike'a Burrowsa.

O Speedy'm pisaem w "MT" ju wczeniej (nr 3/86), lecz jest to konstrukcja na tyle interesujca, e warto j przybliy Czytelnikom raz jeszcze, tym razem z punktu widzenia technologii. Ten trjkoowiec, o oficjalnej nazwie Windcheetah SL (Street Legal) pojawi si po raz pierwszy na zawodach w Brighton w 1981 r. i od razu zwrci na siebie uwag tak widzw, jak i sdziw dziki swej wysokiej zwrotnoci i prostocie konstrukcji. Jego rama wykonana jest praktycznie z dwch rur z lotniczego duraluminium. Rura gwna, o rednicy 2 cali, wygita jest w dwch punktach ku grze, a w jej kocach osadzono odlewane z siluminu obejmy oysk mechanizmu korbowego i tylnego koa (zamocowanego jednostronnie na specjalnej osi). Przed wklejeniem tych elementw nasuwa si jeszcze na rur gwn krzyak zasadnicz cz, mocujc podzielon na poowy belk przedniego mostu duralow rur o rednicy 1 1/2 cala. Zarwno krzyak, jak i kocwki zwrotnic oraz obejma mocujca oparcie siedziska wykonane s metod odlewania z siluminu i wklejane stosowanym w lotnictwie klejem Permabond.

Na tej pozornie prostej, krzyowej konstrukcji jest osadzony kubekowy fotel z laminatu epoksydowo-szklanego. Ciche i pewne prowadzenie acucha zapewniaj rolki z poliamidu na oyskach maszynowych, za sterujcy joystick mona odoy do przodu lub w bok dziki przegubowi Kardana, wykonanemu rwnie z poliamidu. Krtk drog hamowania, take i w czasie deszczu, zapewniaj bbnowe hamulce, osadzone na posiach.

Jednolad, nazwany przez Iana UFO, zosta wykonany przez autora Speedy'ego, Mike'a Burrowsa jako jednoladowy Speedy. Burrows Recumbent (recumbent - rower poziomy), bo tak brzmi jego oficjalna nazwa, zosta zbudowany z penym zastosowaniem czci od Speedy'ego obejmy oysk, wsporniki siedziska i rolki prowadzce acuch nie wymagay adnych przerbek konstrukcyjnych. Gwna rura ramy to rwnie typ znany ze Speedy'ego, ale wyginanie byo tu zbdne. W niej, w odpowiedniej odlegoci od przodu zosta wyfrezowany otwr, w ktrym osadzono i przyspawano elektrycznie w osonie argonowej rurk, w ktr wtoczono oyska widelca.

Tylne, jednostronnie mocowane koo zostao wyposaone w hamulec bbnowy, za widelec przedniego koa zosta spreparowany z widelca od roweru wycigowego.

Na koniec na tylne koo zostaa zaoona osona z folii termokurczliwej w celu zmniejszenia oporw powietrza. Burrows Recumbent w obecnej wersji daje si w porwnaniu z prototypem dobrze prowadzi oyska kierownicy prototypu byy osadzone w specjalnym odlewie oraz mia on jednostronny widelec z przodu, co nie zapewniao jednoladowoci.

Z Londynu pojechaem do Bourne End w Buckinghamshire, aby spotka si z Johnem Kingsbury, sekretarzem BHPC oraz wspautorem m.in. "Fasoli" (Bean) pojazdu. ktry 8 wrzenia'90 w cigu godziny napdzany przez kolarza klubowego Pata Kincha - przejecha 75,558 km. Fasola ("MT" 3/86, Kalendarz "MT" '89) nie jest jedynym pojazdem, wykonanym przez Johna Kingsbury i jego syna Milesa.

Pojazdy napdzane miniowo byy pocztkowo rodzajem hobby (John i Miles s wacicielami firmy robicej teksty dla potrzeb telewizji - teletext itp.), lecz obecnie Miles rozpocz komercyjne wytwarzanie krtkich jednoladw o nazwie Kingcyce, o bardzo prostej i przejrzystej konstrukcji. Rama skada si z dwch rur o przekroju soczewkowym, wykonanych ze stali chromowo-molibdenowej, poczonych w formie litery "A". Czubek litery stanowi cznik mechanizmu korbowego (suport), poprzeczk dwie pytki, przez ktre przechodzi rurka z oyskowaniem widelca, za nki "A" kocz si hakami tylnego koa. Kingcycle jest jednak pojazdem w miar normalnym z wyjtkiem materiaw wysokiej klasy i bardzo czytelnego, przejrzystego rozwizania przypomina inne rowery poziome o tej konfiguracji. Na miano najdziwniejszego lub najbardziej zaawansowanego konstrukcyjnie zasuguje inny pojazd Kingsburych: Kingcycle Fortuna.

Jest to czterokoowiec, zwarty i nieduy. przypominajcy z wygldu nieco "bumper cars" samochodziki do zderzania znane z wesoych miasteczek. Pod laminatow obudow kryje si jednak ruchome laboratorium wyprbowywane s tam mechanizmy, ktre znajd zastosowanie w nastpnych, by moe rekordowych konstrukcjach. Fortuna ma hamulce dziaajce na cztery koa, skrca czterema koami, cztery koa maj niezalene zawieszenie, napdzane ma tylko dwa (ale za to przednie), w dodatku za pomoc mechanizmu wahadowego.

Z tych wszystkich urzdze najbardziej innowacyjnym jest wanie napd - sterowanie, hamowanie i resorowanie czterech k "zdarza si" np. w samochodach, za o napd linearny lub wahadowy poamay sobie zby pokolenia konstruktorw rowerw, od XIX w. poczynajc. Problemem w tym przypadku jest uzyskanie sinusoidalnego charakteru wytwarzania mocy - takiego, jak w rowerze z konwencjonalnym napdem korbowym. Pozwala to na unikanie strat energii, w przeciwiestwie do dwigni, ktre wyhamowujc na dobiegu powoduj marnotrawienie si cyklisty. Korba przekadni rowerowej koczy swj "bieg" nie zatrzymujc si, lecz zmieniajc kierunek. co rozwala na zachowanie energii i zgromadzonej w rozpdzonych masach ng cyklisty oraz samego mechanizmu. Przy okazji w czasie pedaowania sinusoidalnie ronie i maleje sia i prdko - kady, kto jedzi na rowerze przekna si o istnieniu martwych punktw (gdy korba jest w takiej pozycji, to niemal nie sposb ruszy) i punktw najsilniejszego nacisku.

John i Miles odwrcili problem i zastosowali mimorodowe prowadzenie acucha

(a raczej acuchw), co pozwolio na pynn zmian przeoenia w trakcie kadego suwu napdowego, a zatem na uzyskanie charakterystyki napdu zblionej do konwencjonalnego, z jednym wszake wyjtkiem: w miejscu, gdzie kadub wikszoci pojazdw jest rozdty, aby zmieci mechanizm korbowy, w Fortunie znajduje si elegancka, spadzista "maska" jeli stosowa terminologi samochodow.

Nawet acuchy zastosowane w Fortunie nie s normalne podziaka ich ogniw wynosi 6 mm, czyli mniej ni poow tego, co w normalnych rowerach. Oczywicie z niekonwencjonalnym, przemysowym acuchem musz wsppracowa specjalne koa acuchowe. Wykonanie tych jednak nie byo szczeglnym problemem, gdy ju 8 lat temu John i Miles kupili dla swego "hobbistycznego warsztatu" star frezark ze zmodernizowanej fabryki, za dwa lata temu, na Gwiazdk - nowoczesn, du frezark sterowan komputerowo...

- To bya wietna zabawa - jak powiedzia John. Zabawa czy nie - Kingcycle Fortuna zdoby I miejsce za innowacyjno na Europejskich Mistrzostwach HPV w Emmen (Holandia) w 1990 r.

Po nastpnych kilku dniach, spdzonych u nastpnego przyjaciela, prbach "zamordowania" jego Trice'a (komercyjnie produkowany trjkoowiec, "MT" 10/89) i wizycie w Loughborough University, znalazem si w Norwich, gdzie mieszka Mike Burrows, w jednej osobie prezes BHPC, projektant rowerw i waciciel firmy produkujcej maszyny paczkujce (takie maszyny przydaj si np. w razie koniecznoci posortowania 4 ciarwek bilonu z londyskich telefonw na dob).

Gdy przybyem do firmy Burrows Engineering, Mike wanie skoczy instalowanie zawieszenia do Speedy'ego Richarda Ballantine (autora najbardziej znanej w Wlk. Brytanii i USA ksiki o rowerach). Dla Richarda zgromadzi rwnie swoje najnowsze rowery z ramami z kompozytw, aby zawie je do studia fotograficznego i zrobi zdjcia do "nowej piknej ksiki o nowych, piknych rowerach". Projektujc swe rowery, Mike trzyma si tej samej zasady, ktra pomagaa mu projektowa z powodzeniem pojazdy tak udane, jak Speedy: "to nie dugo grnej rury ramy przeszkadza cyklicie jedzi z prdkoci 100 km/h, lecz opr powietrza". Sztywna rama jest oczywicie podana, chocia bardzo niewielka moc pochaniana jest przez odksztacenia.

Pracujc z kompozytami mona si przekona, i atwo jest zrobi pask pyt, lecz bardziej skomplikowany ksztat wykonany z kompozytw moe si okaza ciszy od analogicznego stalowego. To oczywicie narzucio przyjcie filozofii "mylenia tworzywem". Pierwszy kompozytowy rower Mike'a chocia nie przypomina konwencjonalnych rurowych konstrukcji mia koo tylne zawieszone dwustronnie, w rodzaju wideek. Z mechanicznego punktu widzenia byo to rozwizanie jak najbardziej poprawne, ale niezwykle trudne do wykonania. Jednostronny widelec przedniego koa zosta wykonany z duraluminium i nadano mu aerodynamiczny ksztat tak jak i ramionom kierownicy osadzonym w standardowym wsporniku.

Drugi rower otrzyma koo tylne z piast do jednostronnego zamocowania dziki czemu osignito zysk na masie, aerodynamice, prostocie wytwarzania i zakadaniu acucha.

Widelec rwnie jednostronny, zosta tym razem wykonany z wkien wglowych o wysokiej gstoci jako monolityczny element z kierownic. Umoliwio to schowanie oysk widelca w przedniej czci ramy i wkomponowanie w ni cyklokomputera. Hamulcowa piasta przedniego koa zostaa wykonana z duralu z przykrywk wymodelowan z kompozytu wglowego. Hamulec uruchamia si obrotem prawego uchwytu kierownicy.

Korby pedaw tak jak i zesp widelca z kierownic zrobiono z wkien wglowych przesyconych ywic epoksydow i utwardzonych pod duym naciskiem w celu zagszczenia, za koo acuchowe zostao wykonane z pyty izolacyjnej znanej w Polsce jako tekstolit. Zastosowany acuch m podziak 8 mm, co pozwolio na 30-procentow oszczdno na masie samego ukadu napdowego w porwnaniu z konwencjonalnym.

Trzeci z kompozytowych rowerw Mike'a to Radical zbudowany z ram o formie krzyowej, zblionej do rozpowszechnionych ostatnio rowerw o konfiguracji bez poziomych wideek. Dziki temu acuch nie "zagryza si" pomidzy opon a widekami, za

cao jest prostsza do wykonania w technice kompozytowej. Poza tym, porwnujc z poprzednio wymienionymi rowerami - ten przedstawia si niemal normalnie...

 

 


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2002. Wszelkie prawa zastrzeone,

kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE po uzyskaniu zgody

Autora oraz za podaniem rda.

 

Dodaj komentarz (0)

MT 10/89 str.24-31

sieradz logoI Midzynarodowe Zawody Pojazdw Napdzanych Si Mini Ludzkich, ktre odbyy si w dniach 2 i 3 czerwca br. w Sieradzu, wywoay wrd mieszkacw tego 800-letniego miasta mieszane uczucia, cho oczywicie dominowaa ciekawo. Niektrzy z nich przypisywali pojawienie si na ulicach miasta nietypowych rowerw jakiemu zlotowi inwalidw ("Patrz pan, tacy modzi, a ju kalecy! Dlaczego? No, bo na zwykych rowerach nie mog jedzi!"). Inni byli skonni widzie w tym przedwyborcz akcj propagandow strony koalicyjnej, zwaszcza e sztab zawodw znajdowa si w gmachu Komitetu Wojewdzkiego PZPR... Tak naprawd to zawody byy bardziej rewi ciekawych konstrukcji i wspln zabaw ni sportem bardzo na serio. Zreszt opracowana na podstawie przepisw IHPVA punktacja wyranie preferowaa zalety konstrukcyjne (ergonomi i sprawno pojazdu) i zrczno zawodnika na torze przeszkd. Za wyczyny sportowe mona byo "zaapa" mniej, bardziej natomiast opacao si (jak to w wieloboju!) uczestniczy we wszystkich konkurencjach. Oczywicie bya doskonaa atmosfera sportowa i to pomimo nie najlepszej pogody. Emocje wzbudzi zwaszcza sprint na 200 metrw. Powana aparatura pomiarowa pod okiem wietnego fachowca, pana Jacka Malewicza rejestrowaa wyczyny godne tytanw rowerowych. Dramatyczny wypadek "Delfina", napita atmosfera startu - to wszystko wpyno na atrakcyjno caej imprezy. A walczyli dzielnie wszyscy zawodnicy - i ci 9-letni, i ci 59-letni. Warto zaznaczy, e doskonale wypadli zawodnicy z RFN, ktrzy byli wietnie przygotowani i mieli wspaniay sprzt. Zaskoczyli nas take liczn grup przybyli na zawody kolarze radzieccy, i to nie tylko iloci, ale i pomysowoci konstrukcji. Ale i nasi reprezentanci, nie byli gorsi, na co zreszt wskazuj wyniki zawodw. Szczegy w zamieszczonym obok materiale sygnowanym przez sdziego gwnego. Imprez naley uzna za udan - uwietnia ona Dni Sieradza i jubileuszowy czterdziesty rok dziaalnoci naszej redakcji. By to pierwszy krok moe troch jeszcze chwiejny i niepewny w now i ciekaw form czc zalety rekreacji fizycznej, sportu i twrczoci technicznej.

 

Redakcja wiata Modych

 

wier kilometra acuchw

...tak w skrcie mona by okreli mechanizmy napdowe pojazdw, biorcych

udzia w I Midzynarodowych Zawodach HPV w Polsce - Sieradz'89. Pojazdy, wystawione zarwno przez reprezentacje Wschodu. jak i Zachodu pod tym wzgldem nie rniy si szczeglnie od klasycznych rowerw, gdy "acuch galicki", jak (od nazwiska wynalazcy - Gale) nasi pradziadkowie nazywali acuch drabinkowy, jest jak dotychczas najefektywniejszym rodkiem przeniesienia napdu z korb pedaw na koo roweru.Co prawda co jaki czas pojawiaj si "genialne" pomysy, lecz aden z nich nie osiga 98.5% sprawnoci. Tak wic zawodnicy i szefowie zespow postanowili pj "na pewniaka", jeli idzie o zagadnienie napdu, pozwalajc sobie na improwizacj we wszelkich innych dziedzinach. Zaczn od najliczniejszej ekipy goci zagranicznych z ZSRR. Ta 28-osobowa ekipa wystawia 16 pojazdw. z czego wikszo to maszyny turystyczno-sportowe, 3- i 4-koowe.

 

Trjkoowce w lwiej czci przypominay rozwizaniami technicznymi, a szczeglnie ukadem jezdnym, "Vectora Beta" i "007" oraz brytyjski "Windcheetah" (patrz "MT" 3/86 i 5/86), zwany popularnie "Speedy". Pojazd jest "skomponowany" w ten sposb, e jego tylne koo jest napdzane, dwa przednie na wysokoci kolan napdzajcego su sterowaniu, za mechanizm korbowy umieszczony jest przed przednimi koami - ma to wiele zalet. Nale do nich: zwarto konstrukcji, krtka baza, umoliwiajca spor zwrotno i stabilno w przypadku hamowania poczonego ze skrcaniem. Reprezentantami tej klasy byy maszyny "Cruise Lux" i "Cruise Wariant" Aleksandra Gakina i Andrieja Kudriawcewa oraz produkcyjny "Riga-1" Wiktora Kumina.

Osobny rozdzia stanowi nalece ju do standardu pojazdy z rodziny "Velotron" Wadimira Mazurczaka, autora pierwszego pojazdu tego typu. Maj one napdzane i sterowane przednie koo, co pozwala na maksymalne wykorzystanie elementw standardowych rowerw - zaleta niebagatelna w amatorskiej budowle cyklomobili. To rozwizanie stao si bardzo popularne nie tylko w ZSRR, ale i w Polsce kilka pojazdw tego typu wykonali uczniowie z ZSZ w Dblinie ("MT" 8/88), jak i w innych punktach Polski. Drug zalet tego ukadu po prostocie konstrukcji jest krtki acuch - oszczdno zarwno na wadze, jak i na gotwce, jeli "acuchowa susza" utrzyma si nadal. Czterokoowy "Jeep" umata Abdukarimowa, jak i "Triton" Glennadija Sielezniewa wyposaone byy w mechanizmy rnicowe na tylnej, napdowej osi i hydrauliczny hamulec, dziaajcy na talerzowe koo dyferencjau.

 

Z pojazdw szybkociowych, przywiezionych do Sieradza przez Rosjan, klasyczn form mia "Skorpion 2M", autorstwa grupy inynierw z Instytutu Lotniczej Techniki Dowiadczalnej. Wykorzystano w nim klasyczn, sprawdzon koncepcj: obudowa w formie kocwki pata lotniczego, wyrastajcego z gruntu - rozwizanie znane z "Biaej Byskawicy" ("MT" 5/86) czy "Aero" i "Allegro" z USA.

 Skuteczne, gdy pomimo zablokowania jednego z przednich k na trasie pomidzy fotokomrkami elektronicznego pomiaru czasu w sprincie na 200 m "Skorpion' uzyska drugi czas w tej konkurencji po "Vectorze 007" -12,14 sek.

Najwiksze zdumienie budzi jednak "Delfin", Andrieja Kudriawcewa z Leningradu: o ksztatach przypominajcych rzeczywicie tego morskiego ssaka, ciemnogranatowy z przednimi pytowymi koami na zewntrz kaduba - prezentowa si niezwykle efektownie. Jednak pozycja zajmowana przez kierowc szokowaa wszystkich przygodnych widzw, jak i szefa ekipy "Vectora" - Wolfganga Gronena1... Bya ona konsekwentnym rozwiniciem wnioskw z bada profesora Chestera Kyle i Douglasa Malewickiego z USA: "w idealnym pojedzie opywowym napdzajcy winien lee pasko z gow w stron kierunku jazdy..." Jednak wszyscy, wcznie z autorami tego opracowania mieli na myli pozycj "lec na brzuchu".

Tymczasem autor "Delfina" pooy si... na plecach, co pozwolio na zastosowanie minimalnego

przekroju z przodu kaduba i stopniowe zwikszanie go ku rodkowi pojazdu, aby mogy si zmieci kolana napdzajcego oraz olbrzymie, chyba 60-centymetrowej rednicy koo acuchowe. Dwignie sterowania znajdoway si na wysokoci... uszu, czone za byy drkiem po pooeniu si kierowcy, ktry widzia obraz drogi w lusterku, umieszczonym przed twarz.

Niestety, gdy doszo do sprintu na 200 m, "Delfin" ju na 500 metrze rozbiegu (byo 1200) zacz "myszkowa", a wreszcie po przejechaniu pierwszej fotokomrki, przy prdkoci ponad 50 km/h podskoczy na nierwnoci drogi, zepchnity bocznym wiatrem opad na prawe przednie koo, ktre nie wytrzymao tak silnego uderzenia o ziemi (rwnie i dlatego, e byo wykonane ze styropianu oklejonego laminatem epoksydowo-szklanym) i zamao si, a nastpnie przewracajc si na grzbiet uderzy o przydrone drzewo...

Wszyscy zmartwieli, natychmiast przez radio wezwano karetk, lecz jednak laminat ze styropianem, z ktrego wykonano obudow pojazdu ma doskonae wasnoci tumice ("MT" 5/86) i pechowy kierowca wyszed z tego tylko z lekkim szokiem. Znacznie wicej szczcia mia RFN-owski "Vector 007", ktry natrafiwszy na t sam nierwno drogi co "Delfin" przelecia w powietrzu ok. 1,5 mi zaliczy najlepszy czas tych zawodw - 9,25 sek., za jego kierowca, dwukrotny wicemistrz wiata w sprincie i 10-krotny mistrz RFN w sprincie w kolarstwie klasycznym mia najwyszy chwilowy odczyt 82 km/h, pomimo e jego szef powiedzia mu: "nur halbe Kraft, Gerhard" - "tylko poow siy"... "Vector" jest w zasadzie,  "dziadkiem" wrd pojazdw napdzanych miniowo - jego pierwsza wersja pojawia si na zawodach w Kalifornii w 1980 r i pobia pierwsze rekordy, za model "007" jest jej znacznie ulepszon wersj, zbudowan w roku 1986 ("MT" 5/86). Do "Vectora 007" nale rekordy wiata na 5000 m (5,22 min), 1000 m (84,9 km/h), 500 m (90,5 km/h), na jedn mil ang. (74.3 km/h) oraz rekord szosowy na 100 km (65,6 km/h). Szef zespou "Vectora", Wolfgang Gronen jest sam legend sportu rowerowego - przedwojenny kolarz, trener kadry narodowej RFN, waciciel najwikszych w wiecie prywatnych zbiorw dokumentacji rowerowej - synne "W. Gronen International Radsport-Archiv".

Obecnie zesp "Vectora", sponsorowany przez firm "Union-Frndenberg" zakupi nowy pojazd,

nazwany "Vector 003". Wystpi on w wycigu godzinnym, lecz na skutek zbyt szerokiej obudowy w czci przyziemnej koa na zakrcie utraciy kontakt z gruntem (jednolady musz si ka na zakrtach) i wywrci si, tracc dwa okrenia (W Gronen: - "To jest eksperyment. Okazao si w wyniku bada niezalenego instytutu we Francji, e rama nie ma rezerw bezpieczestwa. za geometria jest wadliwa - przed zawodami w Sieradzu mielimy ju dwa zamania widelca. Obecnie zamwilimy now ram i zamierzamy wprowadzi znaczne przerbki obudowy...")

Podobne problemy mia w 1981 roku brytyjski Bluebell i aby sta si w peni wartociowym pojazdem, wielokrotnie dokonywano w nim zmian. Drug ekip z RFN by zesp in. Wernera Stiffela z Karlsruhe. Sam in. Stiffel zajmuje si rowerami poziomymi od 1980 r. i jest jednym zaoycieli niemieckiego Zrzeszenia Napdu Miniowego (HPV eV). Po wykonaniu wielu prbnych rowerw poziomych in. Stiffel opracowa kilka wersji zwartych, wygodnych i wytrzymaych pojazdw. Podatne zawieszenie jest "znakiem firmowym" W Stiffela, gdy wedle wyznawanej przez niego maksymy "obecnie tylko dwa pojazdy maj sztywne zawieszenie: taczka i rower", amortyzacja za waniejsza jest w rowerze poziomym ni w klasycznym. W obu modelach "Hermesa" - wasnym i Emila Schramma zastosowa on bloki poliuretanowe jako element tumicy, gdy rower, w przeciwiestwie do np. samochodu wykazuje bardzo due rnice pomidzy stanem obcionym a pustym, dochodzce nawet do omiu razy, tak wic charakterystyka gumy jest w tym przypadku lepsza ni spryn stalowych. Wyjtkiem wrd rowerw W. Stiffela jest jego nowa konstrukcja - "Solveig" - prosta, nadajca si do produkcji, z jednorurow ram i bezporednim sterowaniem (pozostae rowery maj kierownice podsiodowe) Wszystkie te rowery maj jednak wspln cech - bardzo starannie dobrany osprzt: hamulce bbnowe na przednie koa, za hydrauliczne - szczkowe na koa tylne. Te ostatnie jest to nowy wyrb firmy Magura, charakteryzuj si bardzo du si cisku i lekk obsug, za przewody hydrauliczne mona prowadzi po bardzo ciasnych ukach bez obawy, e wpynie to na skuteczno hamowania. "Hermes" w Stiffela wyposaony by w czciow oson aerodynamiczn "Zzipper" wykonan z wysokowytrzymaego poliwglanu "Lexan". "Hermes" Emila Schramma posiada za cakowit skadan oson z ortalionu, rozpinanego na specjalnym stelau, poprawiajc aerodynamik, jak i chronic przed deszczem. Z RFN przyjechaa rwnie para Thomas Senkel/Susanne Zinngrebe z tandemem "ppoziomym" - bardzo prost przerbk roweru klasycznego: dodane zostao siedzisko na kierownicy i tylny trjkt ze starej ramy do przedniego widelca, za tylne siodeko zostao przeniesione ok. 25 cm do tyu. Wielk Brytani oraz Brytyjski Klub Napdu Miniowego reprezentowa Mr Peter Ross ze swym krtkim rowerem poziomym "Ross Recumbent Bicycle", zwanym rwnie "Trice". Sam rower jest dosy prost konstrukcj jednorurow, wyposaony jest w bezporednie, klasyczne sterowanie i laminatowy fotel, za najwiksz jego osobliwoci bya skadana mikka osona. Jest to produkt holenderski, a wykonano j z powlekanego poliuretanem windsurfowego dakronu. W specjalnie przygotowane kanaliki wsuwao si prty z laminatu szklano-epoksydowego, na odcinek umieszczonej z przodu rury nakadao ucho z tamy, na wspornik z tyu drugie i jeden ruch dwigni wystarczy, aby worek, przypominajcy ksztatem rozpaszczonego trylobita zamieni si w co w rodzaju sterowca z "epoki pary i elektrycznoci" - szpiczaste wrzeciono. "Trice" prowadzony przez Jacka Zikowskiego (p. Ross ma 59 lat) mia najwiksze szanse w wycigu godzinnym, lecz niestety "zapa gum". W sprincie na 200 m by trzeci - 12,52 sek, za w wycigu na 30 km - drugi po "Vectorze 007" - w 46 min 21,2 sek., "Vector" za uzyska czas 38 min. 3,6 sek.

NRD reprezentowa 54-letni Harry Hoffmann z Tauchy na dugim rowerze poziomym "HSR-3" oraz Gottfried Graupner z Berlina na krtkim rowerze poziomym opartym na konstrukcji pioniera cyklomobilizmu z lat pidziesitych i szedziesitych z Lipska - Paula Rinkowskiego. Polsk reprezentowao 40 pojazdw. Gwnie byy to dugie jednolady oraz typ "compact" z pedaami umieszczonymi nad przednim koem, byo te kilka rowerw "krtkich". Trjkoowce wystpiy tym razem tylko dwa - "Cyklomobil M" z Sosnowca oraz jedyny polski pojazd obudowany - Andrzeja Szuldy z Olsztyna.

Ku zaskoczeniu wszystkich pierwsze miejsce w klasyfikacji generalnej zdoby Polak, Ireneusz Krawczyk

ze Stargardu Szczeciskiego, ktry bezbdnie, w rekordowym czasie pokona tras testu praktycznego i mia najlepsze wyniki cznie ze wszystkich konkurencji, gdy oceniana najwyej bya nie tyle prdko, co precyzja i sprawno. Irek trenowa na swym rowerze od zeszego roku w czasie dojazdw do pracy(pracuje jako cukiernik przy produkcji lizakw). Drugie miejsce zdoby Jarosaw Baranowski z Warszawy, mechanik z PLL "LOT" na swym dugim aluminiowym jednoladzie, za trzecie zdoby Emil Schramm. Byo jeszcze wiele innych nagrd w tym pocieszenia dla pechowcw a to wszystko po to, aby zachci rozwijania napdu miniowego, w nadziei, e ktrego piknego dnia samochody znikn z ulic miast, a zastpi je szybkie, czyste i bezszelestne cyklomobile, za na otwarciu ktrych z kolei midzynarodowych zawodw HPV kto z notabli popatrzy w czyste niebo i powie: "...jeszcze nigdy tak wielu nie zawdziczao wiele tak nielicznym...".

1Wolfgang Gronen zmar 29 grudnia 1995 r. Obecnie szefem Vector Team jest jego syn, Andre Gronen. Pod jego kierownictwem pojazdy Tomahawk I i II zdobyy rekordy wiata w jedzie dugodystansowej (godzinnej, 12-godzinnej i 24-godzinnej).

 


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2002.

Wszelkie prawa zastrzeone, kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE

po uzyskaniu zgody Autora oraz za podaniem rda.

 

 

Dodaj komentarz (0)

MT 8/88 str.30-31

ROWERY Z DBLINA

Wyniki wystawy "Minio-Sam", majcej miejsce w Muzeum Techniki w Warszawie ("MT" 3/88) nie day na siebie dugo czeka: zanim upyno nieco wicej ni p roku od jej otwarcia zostalimy zaproszeni na otwarcie "Pierwszej Polskiej Szkolnej Wystawy Niekonwencjonalnych Rowerw", zorganizowanej w ZSZ nr 1 im. gen. F. Kleeberga w Dblinie. Organizatorem wystawy by Szkolny Klub Techniki i Racjonalizacji, a konkretnie jego zaoyciel, in. Jzef Majewski, wykadowca technologii.

 

Rowery poziome (gdy takie gwnie wystpoway na wystawie) nie s jedynym obiektem zainteresowania p. Majewskiego - zajmujc si kowalstwem artystycznym zaoy koo metaloplastyki, interesuje si rwnie sadownictwem ekologicznym, a take wprowadzi nowatorskie metody w nauczaniu swego przedmiotu, co - jak przyznaj sami uczniowie daje efekty. Rwnie rowery poziome s elementem nauczania: wystawiany na "Minio-Sam" bagaowy "Rower Polski" Darka Zamojskiego jest jedn z prac dyplomowych, a niewiele brakowao, aby Darek Pajrek wystawi swj krtki rower poziomy, take przedmiot pracy dyplomowej.

Historia tych prac bya krtka, lecz burzliwa: wniosek in. Majewskiego o zezwolenie uczniom na wykonanie w ramach dyplomu rowerw spotka si ze sporym sceptycyzmem, jak rwnie pozostawaa niejasna kwestia wasnoci pracy (albowiem normalnie prace pozostaj w szkole). Dopiero sukces "Roweru Polskiego" na ubiegorocznej wystawie i zawodach oraz sensacja wzbudzona przez poziomy rower D. Pajrka przekonaa ciao pedagogiczne o moliwociach uczniw. Podjto decyzj, e rowery bd wykonane z czci zakupionych przez uczniw i pozostan ich wasnoci, co spowodowao istn "gorczk" budowy niezwykych rowerw.

In. Jasiuk1 jest przekonany, e muzeum powinno zajmowa si nie tylko gromadzeniem pamitek, lecz rwnie patrze w przyszo, a wiele zdaje si wskazywa na to, e takow ma przed sob rower poziomy, jako szybszy i wygodniejszy od roweru klasycznego, przynajmniej w jedzie szosowej.

Dla tych, ktrzy nie czytali "MT" 3/86 i 5/86 krtkie wyjanienie: pozycja pozioma pozwala na zmniejszenie o ok. 20% oporu aerodynamicznego, co umoliwia odpowiednio szybsz jazd, za ergonomicznie uksztatowane siedzisko z oparciem daje ok. 10-krotnie wiksz powierzchni styku w porwnaniu z rowerem klasycznym, czyli zmniejsza si szansa powstania odciskw, otar lub oparze.

Dojechalimy na miejsce akurat w chwili, gdy p. Majewski objania zgromadzonym poszczeglne punkty ekspozycji, co dao okazj do wysnucia stwierdzenia o zawodnoci pojazdw silnikowych (w drodze mielimy krtki postj - "chrzczona" benzyna) i zaletach pojazdw o napdzie miniowym.

Gdy rozejrzelimy si dokadnie, moglimy si przekona, e rowerw jest duo, bo 27 (plus przedwojenna damka, napdzana wakiem) i e wszystkie rni si midzy sob. Oznaczaoby to, e nie by tu narzucony jaki konkretny schemat, lecz kady z uczniw wykonywa pojazd wedug wasnych umiejtnoci, moliwoci i koncepcji.

Zasadnicze schematy, jakie mona prbowa wyrni spord zgromadzonych rowerw, to:

- Zbliony do proponowanych w pimie "Modelist-Konstruktor" pojazd z napdem i sterowaniem na koo przednie

- bardzo prosty w budowie, umoliwiajcy wykorzystywanie wielu typowych elementw rowerowych.

Takie rowery wykonali m.in. Darek Pajrek (jednolad), Marcin Gbala (trjkoowiec) i Marcin Szczerbetka (rwnie trjkoowiec).

- Dugi "chopper" z wysok kierownic zmuszajcy do zastosowania dugiego acucha, lecz umoliwiajcy dosy szybk jazd m.in. dziki zastosowaniu poredniego stopnia zwikszania przeoenia. Autorami "chopperw" s m.in. Jacek Szkoda, Tomek Ustrzykowski, Micha Wojewdzki.

- Krtki rower poziomy, z pedaami przed przednim koem i kierownic podsiodow - pojazd niewielki i zwrotny, prezentowany w dwu egzemplarzach.

- Cyklomobil trjkoowy, o przegubowym ukadzie sterowania, zblionym do zastosowanego w "Cyklomobilu M" (nr 145/86) zbudowany zosta tylko jeden.

 

 

Warto dodatkowo jeszcze wymieni "najduszy rower w Dblinie"- dugi "chopper" Andrzeja Komorka,

ktry zastosowa w swojej maszynie mieszany napd waem Cardana i acuchem, przy czym wa wraz z przekadni przypieszajc (1:30!) pochodzi ze zomowanego samolotu2 . Niestety, jeden peda zosta "ukrcony" u nasady, gdy straszliwe przeoenie umoliwiao co prawd osiganie duej szybkoci, lecz zmuszao do naciskania na peday ca si. Jak twierdzili koledzy, autor tego pojazdu, zanim urwa peda, "za jednym obrotem przejeda 40 metrw".

 

Oprcz rowerw na szkolnej wystawie zaprezentowane zostay plansze z wycinkami na temat rowerw. Pan Jzef Majewski i jego uczniowie zebrali mnstwo materiaw zarwno z popularnych gazet, jak i pism popularno-technicznych (z du radoci odkrylimy tam wycinki z zupenie przedwiecznych numerw "Modego Technika"), take ze "wiata Modych", gdzie od dwch lat cyklomobile s popularyzowane oraz radzieckich pism - "Modelist-Konstruktor" i "Technika Moodioy".

 

Wystawa bya rzeczywicie godna obejrzenia, czego najlepszym dowodem jest fakt, e dyrektor Jasiuk zdecydowa si udostpni dbliskim rowerom sal w muzeum. Dziki temu w niecay miesic po otwarciu wystawy w Dblinie - 11 kwietnia odbyo si oficjalne otwarcie prezentacji rowerw poziomych w murach Muzeum Techniki w Warszawie...

 

1Dyrektor Muzeum Techniki w Warszawie.

2By to fragment napdu wieyczki dziaek w bombowcu I-28.


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2001.

Wszelkie prawa zastrzeone, kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami

WYCZNIE po uzyskaniu zgody Autora oraz za podaniem rda.

 

Dodaj komentarz (0)

MT 3/88 str.30-32

To by wiat zza szyb... CYKLOMOBILU 

3 88_n5Szstego wrzenia 1987 r., w niedziel, osoby znajdujce si w centrum Warszawy ujrzay kawalkad niezwykych pojazdw: cyklomobili, rowerw poziomych, trjkoowcw i jednoladw. Pojazdy te nie zjawiy si tam przypadkowo - przejazd ten by czci Pierwszych Oglnopolskich Zawodw Cyklomobili, imprezy zorganizowanej z okazji wystawy "Minio-Sam", odbywajcej si w Muzeum Techniki w Paacu Kultury i Nauki.

Sama wystawa, trwajca od 29 sierpnia do 30 padziernika 1987 r. bya prezentacj pojazdw napdzanych miniowo (std "Minio") zbudowanych samodzielnie przez indywidualnych konstruktorw (std "Sam"). Eksponowanych byo 30 pojazdw, z czego trzy - przedstawiciele trzech generacji rowerw (bicykl braci Michaux, przedwojenny rower Zawadzki i

 jednoladowy rower poziomy - dzieo konstruktora-amatora z Biaegostoku, p. Zygmunta Szpajchlera)

byy wasnoci Muzeum Techniki. Wrd pozostaych eksponatw szczegln uwag widzw zwracay na siebie minioloty-wiatrakowce 79-letniego pana Franciszka Szlendaka z Ryk k. Dblina - konstrukcje bdce rowerami z dorobionymi wirnikami nonymi, dodatkowymi przekadniami i migem cigncym w jednej wersji. Autorowi tych aparatw (w zaoeniu latajcych)

nie udao si jeszcze wzlecie, jedynym widocznym efektem byo wzniecenie straszliwego popochu wrd kur na podwrzu, lecz z tego eksperymentu autor wycign dalsze wnioski - zamierza zbudowa wiatrakowiec z szeciopatowym wirnikiem nonym, ktry w jego przekonaniu powinien wystarczy do uniesienia w powietrze konstrukcji wraz z pilotem.

Pozostae prezentowane pojazdy to gwnie trjkoowce, z czego jedenacie

zostao wykonanych na podstawie planw zamieszczonych w "wiecie Modych" (nr 145, 86.12.04); oczywicie poszczeglne egzemplarze rni si midzy sob rozwizaniami technicznymi, wykonaniem i wyposaeniem, bdc odbiciem pogldw ich wacicieli na temat cyklomobili i techniki w oglnoci,

tak wic poczynajc od dwch konstrukcji, w ktrych ich budowniczowie obyli si w ogle bez spawania, poprzestajc na poczeniach rubowych, a do bardzo technologicznie specyficznie wykonanych pojazdw, w ktrych zastosowano elementy ukadu kierowniczego od "malucha" lub kompletn amortyzacj tylnego mostu.

Nastpnym bardzo efektownym pojazdem jest cakowicie obudowany cyklomobil "Iwero-1" Jacka Zikowskiego z Bydgoszczy - jedyny, jak na razie, reprezentant swej klasy. Wykonany jest z podskrzydowego, odrzucanego zbiornika od Lima 5, ktrego cianki s na tyle mocne, e stanowi on konstrukcj non dla niezalenego zawieszenia i ukadu napdowego. Pojazd ten przeby ju ponad 800 km w rnych warunkach - take zim i suy jego wacicielowi jako codzienny rodek transportu, chronicy przed deszczem i wiatrem, a jednoczenie dajcy okazj do treningu1 .

 

W mniejszoci prezentowane byy jednolady poziome, z ktrych cztery modele maj krtk baz, co umoliwia du zwrotno

 - cecha bardzo wana w ruchu miejskim. Trzy z tych rowerw maj sterowanie podsiodowe, co u nie przygotowanych widzw stwarza dziwne wraenie, lecz jest w rzeczywistoci bardzo wygodne: gdy jedzie si rowerem poziomym nie mona unie si na pedaach przy przejedaniu przez przeszkod,lecz jeli posiada si kierownic podsiodow, mona "amortyzowa" rkoma. Pozostae dwa z wystawionych jednoladw poziomych rniy si bardzo pomidzy sob: jeden z nich zosta zbudowany przez braci Andrzeja i Krzysztofa Szumaskich, z ktrych jeden jest uczniem klasy sidmej, a drugi - czwartej szkoy podstawowej. W caym tym rowerze nie zastosowano ani jednego spawu, wszystkie poczenia wykonano na ruby, wiercc uprzednio otwory w grubociennych rurach.

Drugi, rwnie dugi jednolad, to "Jamnik 02" zbudowany przez Mieczysawa Kaczmarka. Pojazd ten jest bardzo pieczoowicie wykonany, a lakier, w atrakcyjnym ciepym tym kolorze, jest lakierem piecowym, co zapewnia trwao i poysk. Wedug informacji jego budowniczego "Jamnik 02" przejecha ju 11000 km.

 

Dalsze prezentowane pojazdy to rower z owiewk i opywowymi pojemnikami (znany Czytelnikom "MT" z nr 1/87) oraz zabawna konstrukcja "Ro-na-Ro", czyli rower na rowerze, powstaa przez zmontowanie dwch ram od radzieckiego roweru, zaoenie instalacji elektrycznej zasilajcej kierunkowskazy, wiata gwne, stopu, elektryczny klakson i ...radio.

Przedstawicielami rowerw "utylitarnych", bagaowych, s: jednoladowy "Rower Polski" - praca dyplomowa Dariusza Zamojskiego z technikum w Dblinie2 i rower trjkoowy Ireneusza Dbrowskiego z Warszawy. "Rower Polski" nie rni si wiele od skadaka, z tym, e posiada trzy baganiki - przedni, zespolony z ram, tylny i ...rodkowy, przypominajcy podest na hulajnodze, na ktrym mona postawi nawet cik skrzynk lub bak. Ma on rwnie podwyszony suport, co umoliwia jazd po polnej drodze lub nierwnociach bez zawadzania pedaami o podoe. Rower trjkoowy wyposaony jest za to w laminatowy pojemnik pomidzy tylnymi koami, zamykany na kluczyk i obszerny, w sam raz na wiksze zakupy.

 

Wracajc do zawodw - byy one organizowane przez Muzeum Techniki i redakcj "wiata Modych" przy udziale Koa Pojazdw Alternatywnych Polskiego Klubu Ekologicznego3 . Nie odbyy si co prawda w trakcie ich trwania konkurencje stricte prdkociowe, jak np. sprint na 200 m, lecz zasadniczym celem tej pierwszej imprezy byo zademonstrowanie pojazdw szerszej publicznoci, std pierwszym punktem programu by nierywalizacyjny rajd ulicami Emilii Plater, witokrzysk, Marszakowsk i Alejami Jerozolimskimi. Nastpne konkurencje to ocena statyczna, podczas ktrej jury sprawdzao wygod, bezpieczestwo, atwo obsugi i moliwo zabierania bagau przez pojazd oraz konkurencja sprawnociowa na czas, polegajca na przejechaniu trasy zoonej ze slalomu z 20 stokw, pobraniu symbolicznych zakupw (2 paczki patkw owsianych i torby 2,5 kg ziemniakw) i zatrzymaniu si dokadnie na linii mety.

 

Na zawodach zjawili si rwnie zawodnicy, ktrzy nie zdyli wystawi swych maszyn na wystawie, jak np. p. Kazimierz Leniewski, ktry sam wystpi na bardzo interesujcym 3-koowym pojedzie, ktrego wszystkie koa pochylay si na zakrcie. Poza tym zjawiy si dwa "Cyklomobile M" oraz spora grupa z Pabianic na "Jamnikach 08".

Naley stwierdzi, e impreza spenia swe zadanie - kilka tysicy osb miao okazj zobaczy, e budowa i uytkowanie pojazdw napdzanych miniowo w warunkach amatorskich i w naszym kraju s realnie wykonalne.

 


1Jacek Zikowski zgin potrcony przez samochd, jadc rowerem konwencjonalnym w Nowy Rok 1990/91. "Iwero-1" (i pozostae rowery poziome jego konstrukcji) znajdoway si w filii Muzeum Techniki w Warszawie - w Zakadach Norblina przy ul. elaznej.

Jak poinformowa nas Wicedyrektor Muzeum Techniki NOT, do poowy listopada 2013r Iwero-1 sta w Muzeum Techniki w PKiN natomiast aktualnie znajduje si w magazynie muzeum pod Warszaw. Losy pozostaych konstrukcji nie s znane. Moliwe, e rwnie znajduj si w magazynie. [RK]

przyp. red.

2Dblin, a raczej tamtejszy Zesp Szk Mechanicznych by (z inicjatywy in. Jzefa Majewskiego) przez dugi czas "kuni" (niekiedy dosownie :-) rowerw poziomych. W zwizku z obecnymi reformami szkolnictwa sytuacja szk technicznych nie wyglda rowo, ale nowe konstrukcje powstaj.

3W 1992 r. Koo Pojazdw Alternatywnych uniezalenio si od urzdniczych struktur PKE i dziaao niezalenie (do 1996/97 r.) jako Klub Pojazdw Alternatywnych przy Muzeum Techniki w Warszawie.

 

Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2001. Wszelkie prawa zastrzeone,

kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE po uzyskaniu

zgody Autora oraz za podaniem rda.

Dodaj komentarz (0)

MT 1/87 str.45-51

Rozwaania o napdzie miniowym

(cz. II)

(dokoczenie artykuu "Czowiek silnikiem przyszoci" z MT 5/86).

 

Czytelnikom mojego poprzedniego artykuu, dotyczcego pojazdw napdzanych si mini ludzkich1 mogy si nasun pewne zastrzeenia co do wysuwanych przeze mnie sugestii na temat ich rozwoju. Przypuszczam, e mogy one by mniej wicej takie: cyklomobile komunikacyjne nie sprawuj si dobrze w terenie, na piaszczystych drogach i w zagszczonym ruchu miejskim. Brak jest w nich take bezporedniego kontaktu z otoczeniem (co w pewnych warunkach jest zalet), tak typowego dla klasycznego roweru oraz to, e s one od niego drosze i trudniejsze w przechowywaniu. Tak, to prawda, lecz nie mona przecie mie wszystkiego - albo potrzebujemy pojazdu komunikacyjnego, szybkiego i wydajnego, albo chcemy wspina si na gry, czyli innymi sowy, potrzebny jest nam pojazd terenowy, czy te speniajcy inne zadania. Tak wic bez obaw - rower klasyczny nie zostanie cakowicie wyparty przez cyklomobil, cho moe sta si pojazdem bardziej wyspecjalizowanym, co zdaj si wskazywa najnowsze przykady.

 

Rowery szosowe prawdopodobnie zostan wyparte czciowo przez cyklomobile i rowery trzeciej generacji, czyli polegliwe (poziome), ktre stanowi obecnie ok. 1% iloci wszystkich rowerw na wiecie. Najwicej jest ich produkowanych i uytkowanych w USA, chocia i w Europie, konkretnie w Holandii i w Szwajcarii2 , istniej niewielkie firmy produkujce rowery tego rodzaju. Kto jest ich uytkownikiem? W USA wacicielami ich s ludzie z warstw wyksztaconych, gwnie artyci, architekci, prawnicy i lekarze, czyli ludzie, ktrym zaley na atwym i szybkim sposobie poruszania si, poczonym z rwnoczesnym wiczeniem, bdcym form rekreacji po pracy wykonywanej najczciej za biurkiem, na siedzco. Znaczce wydaje si by take zainteresowanie kwesti ekologiczn oraz energetyczn wiata, jak i zainteresowanie prbami rozwizania tych problemw. Poza tym s to ludzie modzi - przecitna wieku wacicieli rowerw trzeciej generacji wynosi 21 - 35 lat. Moe to wiadczy o tym, e aby zdecydowa si na zakup takiego roweru trzeba posiada elastyczny umys, dopuszczajcy niekonwencjonalne rozwizania, z pozoru nawet dziwne i ryzykowne.

 

Powracajc do iloci rowerw trzeciej generacji, to wzronie ona na pewno w momencie kiedy ich produkcj zajm si takie firmy, jak Raleigh, Batavus, Peugeot, Herkules, czy Puch3 , firmy produkujce po kilka milionw rowerw (i to wysokiej jakoci) rocznie. Wtedy prawdopodobnie mae firmy, produkujce ok. 1000 rowerw poziomych rocznie zostan wchonite lub te bd wypuszcza ograniczone serie, przeznaczone dla koneserw.

 

A jeli kto nie chce porzuca swego starego roweru, a jednoczenie woli, aby by on nieco efektywniejszy, to moe zaoy do niego owiewk, czyli czciow oson aerodynamiczn. Jest to rozwizanie proste i niezbyt kosztowne, a do skuteczne - zysk na oporach aerodynamicznych przy prdkoci 30 km/h wynosi ok. 20%, co po odjciu oporw tocznych daje ok. 7% zysku, w zalenoci od stosowanego ogumienia. Zaoenia teoretyczne do oson aerodynamicznych do roweru pracowa in. Glen Brown z Kalifornijskiego Instytutu Technologicznego, specjalizujcy si w problemach aerodynamiki pojazdw ldowych. Na ich podstawie w USA jest produkowana caa rodzina czciowych oson aerodynamicznych do rowerw, pod wspln handlow nazw "Zzipper". Wykorzystujc te zaoenia opracowaem i wykonaem w ramach pracy semestralnej na Wydziale Wzornictwa Przemysowego ASP w Warszawie system skadajcy si z owiewki i zestawu aerodynamicznie uksztatowanych pojemnikw do roweru. Owiewki powielone w szeciu egzemplarzach, a pojemniki w dwch kompletach zday bardzo dobrze egzamin w czasie wakacji 1984 roku.

 

Wracajc za do problemu "wspinania si do gry", to jest on ju cakiem niele rozwizany przez rowery alpejskie4 , czy te, jak mwi Amerykanie - grskie - Mountain Bike, w skrcie MTB. Rowery te jest to forma klasyczna, lecz ze specjalnie opracowan geometri ramy i wyposaona w balonowe opony (2,125")5 . Jest w nich zastosowany klockowy bienik, a kord ich wzmocniono wkadk z Kevlaru, co czyni je niemal nieprzebijalnymi. Hamulce w tych rowerach to najczciej system "cantilever";

charakteryzujcy si bardzo duym przeoeniem, a wic i si cisku, co zapewnia skuteczne hamowanie nawet wtedy, gdy felga jest mokra lub pokryta botem. Poza tym jedn ze szczeglniejszych cech roweru alpejskiego s bardzo due przeoenia - w wikszoci modeli przekraczajce 1:1, czyli obroty pedaw na tak wysokim biegu s wysze ni obroty koa, co umoliwia podjechanie pod strome wzniesienia i przejechanie przez grzskie i gbokie boto, jak te jazda po gruncie tak kamienistym, e przypomina gooborza na ysicy.

 

Przy okazji - biegw jest wystarczajco duo (zazwyczaj 18)6 , aby mona byo dopasowa przeoenie dokadnie do warunkw w jakich si jedzie. Niektre modele opon do rowerw grskich mona naby do razu z wstrzelonymi kolcami, ktre umoliwiaj bezpieczn jazd po niegu i lodzie. Pozwolio to w zeszym roku7 trzem modym ludziom przeby na takich rowerach alpejsk przecz Theodull koo Matterhornu, znajdujc si na wysokoci 3317 m npm, ktra jest stale pokryta polami firnowymi i lodowymi... Trwajca cztery dni wyprawa zakoczona sukcesem bya pierwszym tego rodzaju przedsiwziciem w historii, co rzuca pewne wiato na moliwoci, jakie daje rower grski. Drugim jeszcze wikszym sukcesem byo zdobycie na rowerach grskich Kilimandaro (6010 m npm) przez dwch kuzynw - Nicka i Dicka Crane w Nowy Rok 19858 . "Fat tire craze", czyli szalestwo grubych opon rozpoczo si na dobre w roku 1983, gdy na salonie rowerowym w Nowym Jorku sze firm (gwnie amerykaskie i japoskie) zaprezentowao w peni dopracowane, zupenie nowe rowery grskie i wyposaenie do nich. Rzecz jasna nie bya to sprawa chwili - koncepcja ATB liczya sobie wtedy ju trzydzieci lat, od czasu, kiedy John Finley Scott zbudowa rower podobny do ATB produkowanych obecnie. On i trzech innych ludzi, uznawanych z ojcw rowerw grskich9 (obecnie wacicieli najbardziej renomowanych przedsibiorstw produkujcych doskonae ATB) postanowio poczy dobre wasnoci terenowe wiejskiego roweru na balonowych koach z moliwoci zmiany przeoe roweru wycigowego i wytrzymaoci motocykla. Pocztkowo wykorzystywali oni po prostu odpowiedni ram i koa, zakadali wielobiegowe przerzutki, motocyklowe hamulce i kierownic i byo to prawie "to". Co prawda rower taki way czasem i powyej 25 kg, ale by za to doskonaym obiektem do przemyle i przerbek.

 Po dojciu do waciwych rozwiza czterech panw (po pewnym czasie doczyo jeszcze dwch) zaczo naciska na producentw osprztu i opon, aby rozpoczli produkcj czci wedug ich recept. W poowie lat siedemdziesitych odnieli sukces - na ich postulaty zareagowaa firma SunTour10 z Japonii. Pocztkowo rowery te byy piekielnie drogie - opony do nich wytwarzano na zamwienie, niektre elementy wykonywano rcznie, lecz za to bardzo starannie, czsto z gwarancj na cae ycie waciciela! A wreszcie, po trzydziestu latach11 - chwycio! Obecnie turyci na rowerach alpejskich docieraj w najbardziej nieprawdopodobne miejsca - w Gry Skaliste, na Alask, przemierzaj pustynie, tak piaszczyste, jak i lodowe, przedzieraj si wreszcie przez bagna dungli tropikalnych - po prostu dobry, stary rower opanowa nowy ywio...

 

Skoro mwimy ju o skalistych pustyniach, to moe nam nasun si pytanie: a co z rowerem miejskim? Idea takiego roweru zyskaa sobie popularno w poowie lat szedziesitych, po ukazaniu si na rynku roweru AM-1, projektu Brytyjczyka Aleksandra Moultona. Rower ten by pierwszym w XX wieku rowerem dla dorosych wyposaonym w mae, 16-calowe koa. Zosta on wykonany bardzo po bardzo starannych studiach projektowych i zbudowaniu piciu prototypw, ktre posuyy do opracowania przerbek. Rower ten, bardzo udany i rozwizany w sposb nowatorski spotka si z wielce nieprzychylnym przyjciem krytykw wzornictwa, ktrzy okrelili go jako "ohydny i nieelegancki". Na szczcie nie wywaro to wikszego wpywu na jego popularno, za w dwa lata pniej prawie wszystkie powaniejsze wytwrnie rowerw oferoway rowery z maymi koami, skadane i z ram sta. Zapocztkowao to, wraz z pocztkami ruchu ekologicznego mod na "skadaki" ( w Polsce popularna nazwa wszystkich rowerw z koami od 24 cali w d), ktre wydaway si by prawie idealnymi rowerami miejskimi. Po pewnym czasie moda na skadaki nieco przycicha - uytkownicy ich z wolna doszli do wniosku, e s one dosy mczce i niezbyt efektywne, poniewa wikszo z nich ma koa niskocinieniowe o duym oporze tocznym, w przeciwiestwie do "Moultona", w ktrym s zastosowane specjalne opony na 5 atm. i amortyzacja. Pomg w dokonaniu tego spostrzeenia w pewnym stopniu kryzys naftowy 1973 roku, kiedy to rzesze uytkownikw "odkryy" dziesiciobiegwk - rower turystyczny zbliony nieco form do wycigowego, do szybki, lecz niestety wraliwy na niespodzianki czyhajce na rowerzyst na miejskich ulicach - szyny, studzienki kanalizacyjne i dziury w jezdni. I tu rozwizanie pojawio si niemal samo, a by nim nasz stary znajomy - rower grski. Jest on wygodny, bezpieczny, wytrzymay - czeg jeszcze mona chcie? Jak si okazuje, mona chcie jeszcze wielu rzeczy - moliwoci przewoenia due iloci bagau, jak np. caotygodniowych zakupw, czy mebli, jak te (znowu!) skadania w celu atwego przewozu i skadowania.

Problem przewozu bagau mona rozwiza do prosto, stosujc rower trjkoowy z palet lub skrzyni adunkow.

Tego rodzaju rowery istniay ju przed pierwsz wojn wiatow, a obecnie wiele firm, jak np. RFN-owski Kynast produkuje ich udoskonalone modele, wyposaone w trzybiegowe przekadnie planetarne, amortyzacj i systemy zwikszania mocy12 (Z-TRAKTION). Za to rowery skadane w swym rozwoju zaszy jeszcze dalej, ni rowery ciarowe. Najnowsze ich modele s wykonywane przy uyciu lekkich stopw, tak aluminiowych, jak magnezowych, czonych za pomoc ywic syntetycznych, co daje wag od 10 do 5 kilogramw w przypadku najnowszych rozwiza. Zastosowano w nich systemy szybkiego, wielokrotnego skadania w odrnieniu od zawiasu "na raz" znanego z modeli polskich.

Profesor Alex Moulton rwnie nie spocz na laurach: w 1983 r. wypuci model AM-7, czyli dawn koncepcj wykonan wedug najnowszych recept: rama przestrzenna, wykonana z rurek chromomolibdenowych, 6-biegowa przerzutka, typowa dla "Moultonw" amortyzacja, obecnie jeszcze udoskonalona - wszystko to cznie daje rower o masie 11,5 kg, okrelony przez jednego z testujcych jako "rower stulecia". Fakty te wskazuj dobitnie na to, e skadaki przestay by tym, czym byy w latach szedziesitych - rowerami uniwersalnymi z ambicjami bycia rowerami miejskimi.

Stay si za to, dziki nowym rozwizaniom przyrzdami uatwiajcymi ycie w miecie. Ich obecne odmiany daj si z atwoci zoy do wymiarw niewielkiej walizki w czasie 15-30 sek., co umoliwia bezproblemowe przewoenie ich metrem, autobusem, samolotem, czy nawet niewielkim samochodem. Sprawia to, e rower zyska nowy wymiar w yciu czowieka w miecie - sta si jego towarzyszem, pomocnikiem, niemal przyjacielem.

 

No, ale to chyba wszystko, co da si wykrzesa z tego urzdzenia - moe powie kto, znudzony przydug wyliczank - poza transportem ldowym nie ma ono przecie innych zastosowa, bo jakie jeszcze mogoby mie? Tymczasem - wbrew pozorom - ma! Woda i powietrze, dwa ywioy jak dotd nie zdobyte przez rower - z wolna ustpuj mu pola.

Wspczesne pojazdy wodne rni si od znanych nam rekreacyjnych rowerw wodnych tak, jak wycigowy Bugatti od walca parowego. Przede wszystkim jest w nich skumulowana najnowsza technologia - materiay kompozytowe, stopy lekkich metali, jak i wyszukana myl projektowa - nowoczesne, niekonwencjonalne rozwizania, wspierane czsto obliczeniami komputerowymi, ktre daj niezwyke efekty, godne ery kosmicznej. Zreszt nic dziwnego - twrcami tych pojazdw, tak jak ich ldowych odpowiednikw s bardzo czsto ludzie zwizani z przemysem lotniczym i kosmicznym, dla ktrych metody CAD (projektowanie wspomagane komputerem), jak i zagadnienia nowych technologii s chlebem powszednim.

Tak wic - wracajc do roweru wodnego - jego sprawno jest bardzo niewielka, gdy pywa on na zasadzie wypornociowej, co wywouje due straty energii, ktra jest zuywana na wytworzenie fali w warstwie przypowierzchniowej. Natomiast rozwizania wspczesne wykorzystuj zasad lizgu, czyli wytwarzania przez odpowiednio uksztatowany kadub "filmu wodnego", bdcego efektem sprania wody pod poruszajcym si pojazdem lub te zasad wodolotu, czyli pojazdu utrzymujcego si nad powierzchni wody za pomoc siy nonej wytwarzanej przez paty zanurzone w wodzie (sia ta, jak w samolocie powstaje tylko podczas ruchu pojazdu z odpowiedni prdkoci wzgldem wody).

Do najbardziej udanych pojazdw tego rodzaju mona zaliczy obecnie dwie konstrukcje, o cakiem odmiennej budowie. Jedn jest produkowany ju seryjnie "Saber Proa". Jego zasadnicz czci jest wski, ostro zakoczony kadub wszy nawet od kajaka wycigowego, lecz znacznie stabilniejszy, gdy wyposaony w pywak-przeciwwag, funkcjonujc na tej samej zasadzie, co podobne urzdzenie w odziach krajowcw z Nowej Gwinei. Way on 25 kg, a jest napdzany za pomoc wolnoobrotowej ruby o rednicy 45 cm, bardzo efektywnej, gdy na wycigach pojazd6w wodnych zorganizowanych przez IHPVA umoliwia mu zajcie pierwszego miejsca z prdkoci 19,308 km/h. Jak na wod jest to bardzo szybko, gdy ta jednoosobowa, siedmiometrowa d jest szybsza od czwrki ze sternikiem! Drug konstrukcj, wygldem przypominajc nie tyle wyduony wycigowy kajak napdzany pedaami, lecz zwyky rower, tylko e pozbawiony k i ustawiony na picioktnym stelau,wspartym na dwch pylonach jest "Flying Fish" - "Latajca Ryba". Jest to wodolot, na ktrym amerykaski kolarz olimpijski Steve Hegg osign prdko 18,36 km/h. Start jego odbywa si z rampy13 , a prdko pocztkowa musi przekracza 9 km/h. Wielko patw utrzymujcych ca konstrukcj nad wod porwnywalna jest z wielkoci skrzyde przecitnego modelu na uwizi. Dziki temu powierzchnia, na jak wywiera opr woda jest stosunkowo niewielka, a efektem tego jest dua prdko.

Konstruktorzy tych pojazdw rozwaaj rwnie i inn koncepcj, opierajc si o zasad okrtu podwodnego. Mianowicie okrt podwodny jest szybszy od jednostki nawodnej o takiej samej wypornoci i mocy silnikw. Przyczyn tego jest wystpowanie wspomnianej fali powierzchniowej, ktrej mocy jednostki pywajcej. Tak wic pojazd wspierajcy si o kadub lub kaduby zanurzone cakowicie podwod, poczone, by moe, z elementami zblionymi do patw byby rozwizaniem efektywnym i wygodniejszym, ni np. w "Flying Fish". ktry to pojazd tracc szybko zanurza si pod wod.

 

Drugi ywio, powietrze - nie zdobyte przez rower do roku 1977 rwnie z wolna ustpuje przed nowymi konstrukcjami. S one znacznej bardziej zaawansowane w rozwoju ni "Gossamer Condor" i "Gossamer Albatross", ktre postawiy pierwsze kamienie milowe na drodze opanowania przestrzeni powietrznej przez pojazdy napdzane si ludzkich mini. Nie zmienia to faktu, e gdyby nie dowiadczenia zgromadzone przy okazji ich budowy i eksploatacji, to sukcesy ich nastpcw nie miayby miejsca. Jeden z nich to "Musculair"14 - konstrukcja projektanta wzornictwa z RFN, Guntera Rochelta, zajmujcego si rwnie szybownictwem i zagadnieniami lotu z napdem sonecznym. Ta wielka waka ma pewne cechy wsplne z "Gossamer Albatrossem", takie jak poszycie kaduba, wykonane z folii Mylar, konstrukcja nona z rur z wkna wglowego, spajanego epoksydem i sam patowiec (w ukadzie grzbietopata). Na tym jednak podobiestwa si kocz, a zaczynaj si rnice. Skrzyda z pianki zostay pokryte foli aluminiow, co wyeliminowao wszelkie fady i nierwnoci na ktrych mogyby powstawa szkodliwe zawirowania, migo obliczono do pracy na wyszych obrotach ni w miniolotach amerykaskich. Zabrako te cechy charakterystycznej dla pierwszych miniolotw Mac Cready'ego - ktrej brak zreszt wcale nie pogorszy osigw - a mianowicie want. Wanie to umoliwio miniolotowi niemieckiemu osignicie prdkoci 35,7 km/h, co stanowi rekord prdkoci w tej klasie.

Drugim obiecujcym rozwizaniem, take rodem z RFN jest HVS (nazwa powstaa przez poczenie pierwszych liter nazwisk jego twrcw - Htter-Villing-Schule). Przypomina on raczej nowoczesny motoszybowiec ni znane dotychczas minioloty, a jego zasadniczym materiaem konstrukcyjnym jest spieniony polistyren, nie za folia, co wywaro pewien wpyw na mas patowca- way on 54 kg,a nie 25 jak "Albatross",czy 27 jak "Musculair". W wyniku tego wykonywa on raczej dugie skoki, ni loty (co prawda z prdkoci 33 km/h, co stanowi cakiem niezy wynik, jak na misniolot) i wszystko wskazuje na to, e wymaga on jeszcze dopracowania15 .

Trzeci bardzo udan konstrukcj jest "Bionic Bat" - "Bioniczny nietoperz", ktrego konstruktorem jest dr Paul Mac Cready , ktry nie straci zainteresowania dla miniolotw po zdobyciu pierwszej i drugiej Nagrody Kremera.

Patowiec jego nie wzi udziau w Festiwalu Pojazdw Napdzanych Si Mini w Thamesmead z powodu awarii, lecz Mac Cready jest przekonany , e przecignie przy nastpnej okazji konkurencj, ktra zagarna mu trzeci Nagrod Kremera. Nagrod t byo 20000 funtw za przelot tr6jkta o dugoci jednej mili w czasie krtszym ni trzy minuty. Konkurencj Mac Cready'ego na owych zawodach by "Monarch" projektu i konstrukcji studentw ze synnego Instytutu Technologicznego w Massachusetts16 .

Innym rozwizaniem problemu podrowania w powietrzu jest sterowiec napdzany si mini ludzkich, ktrego nie dotyczy, co prawda, adna nagroda lecz jest wyrazem moliwoci, jakie nowoczesna technologia roztacza przed napdem miniowym. "White Dwarf", czyli "Biay Karze" zaprojektowany przez Billa Watsona, szefa-konstruktora Gossamer Albatross Team przedstawia si imponujco: dugo - 16 m, rednica - 5 m, migo zatacza krg rednicy 1,6 m. Prdko rednia, jak mona na nim rozwin wynosi ok. 16 km/h, za maksymalna - ok. 21 km/h. Prdko wiatru, przy ktrej mona bezpiecznie lata wynosi do 9 km/h, co stawia "Biaego Kara" (a raczej monstrum) w rzdzie pojazdw o przeznaczeniu bardziej eksperymentalnym lub rekreacyjnym ni uytkowym.

Jak z powyszych przykadw wida, istniej rozwizania mogce stanowi czciowe antidotum przeciwko niektrym chorobom cywilizacji, jak i pewnym chorobom cywilizacyjnym (nie naley myli tych dwch poj). Ju obecnie, moim zdaniem, naleaoby zastosowa to lekarstwo, zanim bdzie za pno... 


1"Czowiek silnikiem przyszoci" - MT 5/86. (przyp. Marek Utkin 2001)

2A take w Australii, Belgii, Niemczech, Wielkiej Brytanii (przyp. Marek Utkin 2001)

3Zrzeszone w konsorcjum ATAG firmy Batavus i Hercules produkoway w latach 1996/7 krtki rower poziomy Relaxx (Diwan), pniej produkcj wstrzymano. Raleigh mia coraz gorsze wyniki finansowe i w r. 2000 sprzeda maszyny na rzecz importu z Azji, obecnie redukuje personel zarzdu (!). Steyer-Daimler-Puch odszed od rowerw, za rowerami poziomymi zajy si firmy Staiger (RFN) w 1995/97, Sparta (Holandia) w 1997 i Giant (Tajwan) w 1998. Niestety rowery poziome nadal pozostaj domen niewielkich firm. I nie w tym rzecz, e z tymi rowerami jest co nie tak - jest to gwnie kwestia marketingu. (przyp. Marek Utkin 2001).

4Wtedy (w 1985 r.) nie byo jeszcze wiadomo do koca, jaka nazwa si przyjmie - czy w Europie nie bdzie to pochodzce z francuskiego velo alpine - rower alpejski. A Francuzi dzi mwi VTT - velo tout terrain. (przyp. Marek Utkin 2001).

5Ha! za si w oku krci - kiedy trzeba byo opisywa rower grski, a teraz trzeba uwaa, gdy si idzie chodnikiem, eby cymba na takim, jadcy na tylnym kole nie wskoczy komu na plecy... (przyp. Marek Utkin 2001).

6Obecnie wyszy standard to 27, cho Shimano w rowerach trekkingowych wraca do 18 biegw, lecz w kombinacji 2 x 9. (przyp. Marek Utkin 2001)

7Byo to pisane w 1985 r. (przyp. Marek Utkin 2001)

8W 10 lat pniej, 8 sierpnia 1996 Polak, Tomasz Swinarski zdoby na rowerze Giant ATX 990 gr Pik Lenina - 7134 m npm. (przyp. Marek Utkin 2001)

9Idea J.F. Scotta w latach '50.pada, a Wielka Trjka to Tom Ritchey, Gary Fisher i Charles Kelly. Nastpni to Joe Breeze, Steve Potts i Charles Cunningham. (przyp. Marek Utkin 2001)

10W owych czasach Shimano dopiero zaczynao dziaa w osprzcie do MTB, SunTour to byo co! (przyp. Marek Utkin 2001)

11Od czasw J.F Scotta. (przyp. Marek Utkin 2001)

12Przepraszam, siy. Niech Moc bdzie z wami... (przyp. Marek Utkin 2001).

13Wkrtce po tym opracowano lekkie nadmuchiwane pywaki, czynice ramp zbdn. (przyp. Marek Utkin 2001).

14Mowa o maszynie Musculair-I. Nieco pniej G. Rochelt zbudowa Musculaira-II, patrz te artyku z MT 3/86. (przyp. Marek Utkin 2001).

15O maszynie trzech dziarskich emerytw od Messerschmidta nie syszano wicej - chyba jednak bya zbyt cika... (przyp. Marek Utkin 2001).

16Najwikszy dystans jak dotychczas pokona Dedalus z MIT. Napdzany przez kolarza Kanellosa Kanellopulosa dn. 23.04.1988 r. przelecia 119 km z Heraklionu na Krecie na Santorin w czasie 3 h 53' 30", z V przec. ok. 30 km/h/.


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2001. Wszelkie prawa zastrzeone,

kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE po uzyskaniu zgody

Autora oraz za podaniem rda.

 

 

Dodaj komentarz (0)

 
 
 
 
 

Joomla Templates by Joomla51.com