Share on Facebook

MT 1/87 str.45-51

Rozwaania o napdzie miniowym

(cz. II)

(dokoczenie artykuu "Czowiek silnikiem przyszoci" z MT 5/86).

 

Czytelnikom mojego poprzedniego artykuu, dotyczcego pojazdw napdzanych si mini ludzkich1 mogy si nasun pewne zastrzeenia co do wysuwanych przeze mnie sugestii na temat ich rozwoju. Przypuszczam, e mogy one by mniej wicej takie: cyklomobile komunikacyjne nie sprawuj si dobrze w terenie, na piaszczystych drogach i w zagszczonym ruchu miejskim. Brak jest w nich take bezporedniego kontaktu z otoczeniem (co w pewnych warunkach jest zalet), tak typowego dla klasycznego roweru oraz to, e s one od niego drosze i trudniejsze w przechowywaniu. Tak, to prawda, lecz nie mona przecie mie wszystkiego - albo potrzebujemy pojazdu komunikacyjnego, szybkiego i wydajnego, albo chcemy wspina si na gry, czyli innymi sowy, potrzebny jest nam pojazd terenowy, czy te speniajcy inne zadania. Tak wic bez obaw - rower klasyczny nie zostanie cakowicie wyparty przez cyklomobil, cho moe sta si pojazdem bardziej wyspecjalizowanym, co zdaj si wskazywa najnowsze przykady.

 

Rowery szosowe prawdopodobnie zostan wyparte czciowo przez cyklomobile i rowery trzeciej generacji, czyli polegliwe (poziome), ktre stanowi obecnie ok. 1% iloci wszystkich rowerw na wiecie. Najwicej jest ich produkowanych i uytkowanych w USA, chocia i w Europie, konkretnie w Holandii i w Szwajcarii2 , istniej niewielkie firmy produkujce rowery tego rodzaju. Kto jest ich uytkownikiem? W USA wacicielami ich s ludzie z warstw wyksztaconych, gwnie artyci, architekci, prawnicy i lekarze, czyli ludzie, ktrym zaley na atwym i szybkim sposobie poruszania si, poczonym z rwnoczesnym wiczeniem, bdcym form rekreacji po pracy wykonywanej najczciej za biurkiem, na siedzco. Znaczce wydaje si by take zainteresowanie kwesti ekologiczn oraz energetyczn wiata, jak i zainteresowanie prbami rozwizania tych problemw. Poza tym s to ludzie modzi - przecitna wieku wacicieli rowerw trzeciej generacji wynosi 21 - 35 lat. Moe to wiadczy o tym, e aby zdecydowa si na zakup takiego roweru trzeba posiada elastyczny umys, dopuszczajcy niekonwencjonalne rozwizania, z pozoru nawet dziwne i ryzykowne.

 

Powracajc do iloci rowerw trzeciej generacji, to wzronie ona na pewno w momencie kiedy ich produkcj zajm si takie firmy, jak Raleigh, Batavus, Peugeot, Herkules, czy Puch3 , firmy produkujce po kilka milionw rowerw (i to wysokiej jakoci) rocznie. Wtedy prawdopodobnie mae firmy, produkujce ok. 1000 rowerw poziomych rocznie zostan wchonite lub te bd wypuszcza ograniczone serie, przeznaczone dla koneserw.

 

A jeli kto nie chce porzuca swego starego roweru, a jednoczenie woli, aby by on nieco efektywniejszy, to moe zaoy do niego owiewk, czyli czciow oson aerodynamiczn. Jest to rozwizanie proste i niezbyt kosztowne, a do skuteczne - zysk na oporach aerodynamicznych przy prdkoci 30 km/h wynosi ok. 20%, co po odjciu oporw tocznych daje ok. 7% zysku, w zalenoci od stosowanego ogumienia. Zaoenia teoretyczne do oson aerodynamicznych do roweru pracowa in. Glen Brown z Kalifornijskiego Instytutu Technologicznego, specjalizujcy si w problemach aerodynamiki pojazdw ldowych. Na ich podstawie w USA jest produkowana caa rodzina czciowych oson aerodynamicznych do rowerw, pod wspln handlow nazw "Zzipper". Wykorzystujc te zaoenia opracowaem i wykonaem w ramach pracy semestralnej na Wydziale Wzornictwa Przemysowego ASP w Warszawie system skadajcy si z owiewki i zestawu aerodynamicznie uksztatowanych pojemnikw do roweru. Owiewki powielone w szeciu egzemplarzach, a pojemniki w dwch kompletach zday bardzo dobrze egzamin w czasie wakacji 1984 roku.

 

Wracajc za do problemu "wspinania si do gry", to jest on ju cakiem niele rozwizany przez rowery alpejskie4 , czy te, jak mwi Amerykanie - grskie - Mountain Bike, w skrcie MTB. Rowery te jest to forma klasyczna, lecz ze specjalnie opracowan geometri ramy i wyposaona w balonowe opony (2,125")5 . Jest w nich zastosowany klockowy bienik, a kord ich wzmocniono wkadk z Kevlaru, co czyni je niemal nieprzebijalnymi. Hamulce w tych rowerach to najczciej system "cantilever";

charakteryzujcy si bardzo duym przeoeniem, a wic i si cisku, co zapewnia skuteczne hamowanie nawet wtedy, gdy felga jest mokra lub pokryta botem. Poza tym jedn ze szczeglniejszych cech roweru alpejskiego s bardzo due przeoenia - w wikszoci modeli przekraczajce 1:1, czyli obroty pedaw na tak wysokim biegu s wysze ni obroty koa, co umoliwia podjechanie pod strome wzniesienia i przejechanie przez grzskie i gbokie boto, jak te jazda po gruncie tak kamienistym, e przypomina gooborza na ysicy.

 

Przy okazji - biegw jest wystarczajco duo (zazwyczaj 18)6 , aby mona byo dopasowa przeoenie dokadnie do warunkw w jakich si jedzie. Niektre modele opon do rowerw grskich mona naby do razu z wstrzelonymi kolcami, ktre umoliwiaj bezpieczn jazd po niegu i lodzie. Pozwolio to w zeszym roku7 trzem modym ludziom przeby na takich rowerach alpejsk przecz Theodull koo Matterhornu, znajdujc si na wysokoci 3317 m npm, ktra jest stale pokryta polami firnowymi i lodowymi... Trwajca cztery dni wyprawa zakoczona sukcesem bya pierwszym tego rodzaju przedsiwziciem w historii, co rzuca pewne wiato na moliwoci, jakie daje rower grski. Drugim jeszcze wikszym sukcesem byo zdobycie na rowerach grskich Kilimandaro (6010 m npm) przez dwch kuzynw - Nicka i Dicka Crane w Nowy Rok 19858 . "Fat tire craze", czyli szalestwo grubych opon rozpoczo si na dobre w roku 1983, gdy na salonie rowerowym w Nowym Jorku sze firm (gwnie amerykaskie i japoskie) zaprezentowao w peni dopracowane, zupenie nowe rowery grskie i wyposaenie do nich. Rzecz jasna nie bya to sprawa chwili - koncepcja ATB liczya sobie wtedy ju trzydzieci lat, od czasu, kiedy John Finley Scott zbudowa rower podobny do ATB produkowanych obecnie. On i trzech innych ludzi, uznawanych z ojcw rowerw grskich9 (obecnie wacicieli najbardziej renomowanych przedsibiorstw produkujcych doskonae ATB) postanowio poczy dobre wasnoci terenowe wiejskiego roweru na balonowych koach z moliwoci zmiany przeoe roweru wycigowego i wytrzymaoci motocykla. Pocztkowo wykorzystywali oni po prostu odpowiedni ram i koa, zakadali wielobiegowe przerzutki, motocyklowe hamulce i kierownic i byo to prawie "to". Co prawda rower taki way czasem i powyej 25 kg, ale by za to doskonaym obiektem do przemyle i przerbek.

 Po dojciu do waciwych rozwiza czterech panw (po pewnym czasie doczyo jeszcze dwch) zaczo naciska na producentw osprztu i opon, aby rozpoczli produkcj czci wedug ich recept. W poowie lat siedemdziesitych odnieli sukces - na ich postulaty zareagowaa firma SunTour10 z Japonii. Pocztkowo rowery te byy piekielnie drogie - opony do nich wytwarzano na zamwienie, niektre elementy wykonywano rcznie, lecz za to bardzo starannie, czsto z gwarancj na cae ycie waciciela! A wreszcie, po trzydziestu latach11 - chwycio! Obecnie turyci na rowerach alpejskich docieraj w najbardziej nieprawdopodobne miejsca - w Gry Skaliste, na Alask, przemierzaj pustynie, tak piaszczyste, jak i lodowe, przedzieraj si wreszcie przez bagna dungli tropikalnych - po prostu dobry, stary rower opanowa nowy ywio...

 

Skoro mwimy ju o skalistych pustyniach, to moe nam nasun si pytanie: a co z rowerem miejskim? Idea takiego roweru zyskaa sobie popularno w poowie lat szedziesitych, po ukazaniu si na rynku roweru AM-1, projektu Brytyjczyka Aleksandra Moultona. Rower ten by pierwszym w XX wieku rowerem dla dorosych wyposaonym w mae, 16-calowe koa. Zosta on wykonany bardzo po bardzo starannych studiach projektowych i zbudowaniu piciu prototypw, ktre posuyy do opracowania przerbek. Rower ten, bardzo udany i rozwizany w sposb nowatorski spotka si z wielce nieprzychylnym przyjciem krytykw wzornictwa, ktrzy okrelili go jako "ohydny i nieelegancki". Na szczcie nie wywaro to wikszego wpywu na jego popularno, za w dwa lata pniej prawie wszystkie powaniejsze wytwrnie rowerw oferoway rowery z maymi koami, skadane i z ram sta. Zapocztkowao to, wraz z pocztkami ruchu ekologicznego mod na "skadaki" ( w Polsce popularna nazwa wszystkich rowerw z koami od 24 cali w d), ktre wydaway si by prawie idealnymi rowerami miejskimi. Po pewnym czasie moda na skadaki nieco przycicha - uytkownicy ich z wolna doszli do wniosku, e s one dosy mczce i niezbyt efektywne, poniewa wikszo z nich ma koa niskocinieniowe o duym oporze tocznym, w przeciwiestwie do "Moultona", w ktrym s zastosowane specjalne opony na 5 atm. i amortyzacja. Pomg w dokonaniu tego spostrzeenia w pewnym stopniu kryzys naftowy 1973 roku, kiedy to rzesze uytkownikw "odkryy" dziesiciobiegwk - rower turystyczny zbliony nieco form do wycigowego, do szybki, lecz niestety wraliwy na niespodzianki czyhajce na rowerzyst na miejskich ulicach - szyny, studzienki kanalizacyjne i dziury w jezdni. I tu rozwizanie pojawio si niemal samo, a by nim nasz stary znajomy - rower grski. Jest on wygodny, bezpieczny, wytrzymay - czeg jeszcze mona chcie? Jak si okazuje, mona chcie jeszcze wielu rzeczy - moliwoci przewoenia due iloci bagau, jak np. caotygodniowych zakupw, czy mebli, jak te (znowu!) skadania w celu atwego przewozu i skadowania.

Problem przewozu bagau mona rozwiza do prosto, stosujc rower trjkoowy z palet lub skrzyni adunkow.

Tego rodzaju rowery istniay ju przed pierwsz wojn wiatow, a obecnie wiele firm, jak np. RFN-owski Kynast produkuje ich udoskonalone modele, wyposaone w trzybiegowe przekadnie planetarne, amortyzacj i systemy zwikszania mocy12 (Z-TRAKTION). Za to rowery skadane w swym rozwoju zaszy jeszcze dalej, ni rowery ciarowe. Najnowsze ich modele s wykonywane przy uyciu lekkich stopw, tak aluminiowych, jak magnezowych, czonych za pomoc ywic syntetycznych, co daje wag od 10 do 5 kilogramw w przypadku najnowszych rozwiza. Zastosowano w nich systemy szybkiego, wielokrotnego skadania w odrnieniu od zawiasu "na raz" znanego z modeli polskich.

Profesor Alex Moulton rwnie nie spocz na laurach: w 1983 r. wypuci model AM-7, czyli dawn koncepcj wykonan wedug najnowszych recept: rama przestrzenna, wykonana z rurek chromomolibdenowych, 6-biegowa przerzutka, typowa dla "Moultonw" amortyzacja, obecnie jeszcze udoskonalona - wszystko to cznie daje rower o masie 11,5 kg, okrelony przez jednego z testujcych jako "rower stulecia". Fakty te wskazuj dobitnie na to, e skadaki przestay by tym, czym byy w latach szedziesitych - rowerami uniwersalnymi z ambicjami bycia rowerami miejskimi.

Stay si za to, dziki nowym rozwizaniom przyrzdami uatwiajcymi ycie w miecie. Ich obecne odmiany daj si z atwoci zoy do wymiarw niewielkiej walizki w czasie 15-30 sek., co umoliwia bezproblemowe przewoenie ich metrem, autobusem, samolotem, czy nawet niewielkim samochodem. Sprawia to, e rower zyska nowy wymiar w yciu czowieka w miecie - sta si jego towarzyszem, pomocnikiem, niemal przyjacielem.

 

No, ale to chyba wszystko, co da si wykrzesa z tego urzdzenia - moe powie kto, znudzony przydug wyliczank - poza transportem ldowym nie ma ono przecie innych zastosowa, bo jakie jeszcze mogoby mie? Tymczasem - wbrew pozorom - ma! Woda i powietrze, dwa ywioy jak dotd nie zdobyte przez rower - z wolna ustpuj mu pola.

Wspczesne pojazdy wodne rni si od znanych nam rekreacyjnych rowerw wodnych tak, jak wycigowy Bugatti od walca parowego. Przede wszystkim jest w nich skumulowana najnowsza technologia - materiay kompozytowe, stopy lekkich metali, jak i wyszukana myl projektowa - nowoczesne, niekonwencjonalne rozwizania, wspierane czsto obliczeniami komputerowymi, ktre daj niezwyke efekty, godne ery kosmicznej. Zreszt nic dziwnego - twrcami tych pojazdw, tak jak ich ldowych odpowiednikw s bardzo czsto ludzie zwizani z przemysem lotniczym i kosmicznym, dla ktrych metody CAD (projektowanie wspomagane komputerem), jak i zagadnienia nowych technologii s chlebem powszednim.

Tak wic - wracajc do roweru wodnego - jego sprawno jest bardzo niewielka, gdy pywa on na zasadzie wypornociowej, co wywouje due straty energii, ktra jest zuywana na wytworzenie fali w warstwie przypowierzchniowej. Natomiast rozwizania wspczesne wykorzystuj zasad lizgu, czyli wytwarzania przez odpowiednio uksztatowany kadub "filmu wodnego", bdcego efektem sprania wody pod poruszajcym si pojazdem lub te zasad wodolotu, czyli pojazdu utrzymujcego si nad powierzchni wody za pomoc siy nonej wytwarzanej przez paty zanurzone w wodzie (sia ta, jak w samolocie powstaje tylko podczas ruchu pojazdu z odpowiedni prdkoci wzgldem wody).

Do najbardziej udanych pojazdw tego rodzaju mona zaliczy obecnie dwie konstrukcje, o cakiem odmiennej budowie. Jedn jest produkowany ju seryjnie "Saber Proa". Jego zasadnicz czci jest wski, ostro zakoczony kadub wszy nawet od kajaka wycigowego, lecz znacznie stabilniejszy, gdy wyposaony w pywak-przeciwwag, funkcjonujc na tej samej zasadzie, co podobne urzdzenie w odziach krajowcw z Nowej Gwinei. Way on 25 kg, a jest napdzany za pomoc wolnoobrotowej ruby o rednicy 45 cm, bardzo efektywnej, gdy na wycigach pojazd6w wodnych zorganizowanych przez IHPVA umoliwia mu zajcie pierwszego miejsca z prdkoci 19,308 km/h. Jak na wod jest to bardzo szybko, gdy ta jednoosobowa, siedmiometrowa d jest szybsza od czwrki ze sternikiem! Drug konstrukcj, wygldem przypominajc nie tyle wyduony wycigowy kajak napdzany pedaami, lecz zwyky rower, tylko e pozbawiony k i ustawiony na picioktnym stelau,wspartym na dwch pylonach jest "Flying Fish" - "Latajca Ryba". Jest to wodolot, na ktrym amerykaski kolarz olimpijski Steve Hegg osign prdko 18,36 km/h. Start jego odbywa si z rampy13 , a prdko pocztkowa musi przekracza 9 km/h. Wielko patw utrzymujcych ca konstrukcj nad wod porwnywalna jest z wielkoci skrzyde przecitnego modelu na uwizi. Dziki temu powierzchnia, na jak wywiera opr woda jest stosunkowo niewielka, a efektem tego jest dua prdko.

Konstruktorzy tych pojazdw rozwaaj rwnie i inn koncepcj, opierajc si o zasad okrtu podwodnego. Mianowicie okrt podwodny jest szybszy od jednostki nawodnej o takiej samej wypornoci i mocy silnikw. Przyczyn tego jest wystpowanie wspomnianej fali powierzchniowej, ktrej mocy jednostki pywajcej. Tak wic pojazd wspierajcy si o kadub lub kaduby zanurzone cakowicie podwod, poczone, by moe, z elementami zblionymi do patw byby rozwizaniem efektywnym i wygodniejszym, ni np. w "Flying Fish". ktry to pojazd tracc szybko zanurza si pod wod.

 

Drugi ywio, powietrze - nie zdobyte przez rower do roku 1977 rwnie z wolna ustpuje przed nowymi konstrukcjami. S one znacznej bardziej zaawansowane w rozwoju ni "Gossamer Condor" i "Gossamer Albatross", ktre postawiy pierwsze kamienie milowe na drodze opanowania przestrzeni powietrznej przez pojazdy napdzane si ludzkich mini. Nie zmienia to faktu, e gdyby nie dowiadczenia zgromadzone przy okazji ich budowy i eksploatacji, to sukcesy ich nastpcw nie miayby miejsca. Jeden z nich to "Musculair"14 - konstrukcja projektanta wzornictwa z RFN, Guntera Rochelta, zajmujcego si rwnie szybownictwem i zagadnieniami lotu z napdem sonecznym. Ta wielka waka ma pewne cechy wsplne z "Gossamer Albatrossem", takie jak poszycie kaduba, wykonane z folii Mylar, konstrukcja nona z rur z wkna wglowego, spajanego epoksydem i sam patowiec (w ukadzie grzbietopata). Na tym jednak podobiestwa si kocz, a zaczynaj si rnice. Skrzyda z pianki zostay pokryte foli aluminiow, co wyeliminowao wszelkie fady i nierwnoci na ktrych mogyby powstawa szkodliwe zawirowania, migo obliczono do pracy na wyszych obrotach ni w miniolotach amerykaskich. Zabrako te cechy charakterystycznej dla pierwszych miniolotw Mac Cready'ego - ktrej brak zreszt wcale nie pogorszy osigw - a mianowicie want. Wanie to umoliwio miniolotowi niemieckiemu osignicie prdkoci 35,7 km/h, co stanowi rekord prdkoci w tej klasie.

Drugim obiecujcym rozwizaniem, take rodem z RFN jest HVS (nazwa powstaa przez poczenie pierwszych liter nazwisk jego twrcw - Htter-Villing-Schule). Przypomina on raczej nowoczesny motoszybowiec ni znane dotychczas minioloty, a jego zasadniczym materiaem konstrukcyjnym jest spieniony polistyren, nie za folia, co wywaro pewien wpyw na mas patowca- way on 54 kg,a nie 25 jak "Albatross",czy 27 jak "Musculair". W wyniku tego wykonywa on raczej dugie skoki, ni loty (co prawda z prdkoci 33 km/h, co stanowi cakiem niezy wynik, jak na misniolot) i wszystko wskazuje na to, e wymaga on jeszcze dopracowania15 .

Trzeci bardzo udan konstrukcj jest "Bionic Bat" - "Bioniczny nietoperz", ktrego konstruktorem jest dr Paul Mac Cready , ktry nie straci zainteresowania dla miniolotw po zdobyciu pierwszej i drugiej Nagrody Kremera.

Patowiec jego nie wzi udziau w Festiwalu Pojazdw Napdzanych Si Mini w Thamesmead z powodu awarii, lecz Mac Cready jest przekonany , e przecignie przy nastpnej okazji konkurencj, ktra zagarna mu trzeci Nagrod Kremera. Nagrod t byo 20000 funtw za przelot tr6jkta o dugoci jednej mili w czasie krtszym ni trzy minuty. Konkurencj Mac Cready'ego na owych zawodach by "Monarch" projektu i konstrukcji studentw ze synnego Instytutu Technologicznego w Massachusetts16 .

Innym rozwizaniem problemu podrowania w powietrzu jest sterowiec napdzany si mini ludzkich, ktrego nie dotyczy, co prawda, adna nagroda lecz jest wyrazem moliwoci, jakie nowoczesna technologia roztacza przed napdem miniowym. "White Dwarf", czyli "Biay Karze" zaprojektowany przez Billa Watsona, szefa-konstruktora Gossamer Albatross Team przedstawia si imponujco: dugo - 16 m, rednica - 5 m, migo zatacza krg rednicy 1,6 m. Prdko rednia, jak mona na nim rozwin wynosi ok. 16 km/h, za maksymalna - ok. 21 km/h. Prdko wiatru, przy ktrej mona bezpiecznie lata wynosi do 9 km/h, co stawia "Biaego Kara" (a raczej monstrum) w rzdzie pojazdw o przeznaczeniu bardziej eksperymentalnym lub rekreacyjnym ni uytkowym.

Jak z powyszych przykadw wida, istniej rozwizania mogce stanowi czciowe antidotum przeciwko niektrym chorobom cywilizacji, jak i pewnym chorobom cywilizacyjnym (nie naley myli tych dwch poj). Ju obecnie, moim zdaniem, naleaoby zastosowa to lekarstwo, zanim bdzie za pno... 


1"Czowiek silnikiem przyszoci" - MT 5/86. (przyp. Marek Utkin 2001)

2A take w Australii, Belgii, Niemczech, Wielkiej Brytanii (przyp. Marek Utkin 2001)

3Zrzeszone w konsorcjum ATAG firmy Batavus i Hercules produkoway w latach 1996/7 krtki rower poziomy Relaxx (Diwan), pniej produkcj wstrzymano. Raleigh mia coraz gorsze wyniki finansowe i w r. 2000 sprzeda maszyny na rzecz importu z Azji, obecnie redukuje personel zarzdu (!). Steyer-Daimler-Puch odszed od rowerw, za rowerami poziomymi zajy si firmy Staiger (RFN) w 1995/97, Sparta (Holandia) w 1997 i Giant (Tajwan) w 1998. Niestety rowery poziome nadal pozostaj domen niewielkich firm. I nie w tym rzecz, e z tymi rowerami jest co nie tak - jest to gwnie kwestia marketingu. (przyp. Marek Utkin 2001).

4Wtedy (w 1985 r.) nie byo jeszcze wiadomo do koca, jaka nazwa si przyjmie - czy w Europie nie bdzie to pochodzce z francuskiego velo alpine - rower alpejski. A Francuzi dzi mwi VTT - velo tout terrain. (przyp. Marek Utkin 2001).

5Ha! za si w oku krci - kiedy trzeba byo opisywa rower grski, a teraz trzeba uwaa, gdy si idzie chodnikiem, eby cymba na takim, jadcy na tylnym kole nie wskoczy komu na plecy... (przyp. Marek Utkin 2001).

6Obecnie wyszy standard to 27, cho Shimano w rowerach trekkingowych wraca do 18 biegw, lecz w kombinacji 2 x 9. (przyp. Marek Utkin 2001)

7Byo to pisane w 1985 r. (przyp. Marek Utkin 2001)

8W 10 lat pniej, 8 sierpnia 1996 Polak, Tomasz Swinarski zdoby na rowerze Giant ATX 990 gr Pik Lenina - 7134 m npm. (przyp. Marek Utkin 2001)

9Idea J.F. Scotta w latach '50.pada, a Wielka Trjka to Tom Ritchey, Gary Fisher i Charles Kelly. Nastpni to Joe Breeze, Steve Potts i Charles Cunningham. (przyp. Marek Utkin 2001)

10W owych czasach Shimano dopiero zaczynao dziaa w osprzcie do MTB, SunTour to byo co! (przyp. Marek Utkin 2001)

11Od czasw J.F Scotta. (przyp. Marek Utkin 2001)

12Przepraszam, siy. Niech Moc bdzie z wami... (przyp. Marek Utkin 2001).

13Wkrtce po tym opracowano lekkie nadmuchiwane pywaki, czynice ramp zbdn. (przyp. Marek Utkin 2001).

14Mowa o maszynie Musculair-I. Nieco pniej G. Rochelt zbudowa Musculaira-II, patrz te artyku z MT 3/86. (przyp. Marek Utkin 2001).

15O maszynie trzech dziarskich emerytw od Messerschmidta nie syszano wicej - chyba jednak bya zbyt cika... (przyp. Marek Utkin 2001).

16Najwikszy dystans jak dotychczas pokona Dedalus z MIT. Napdzany przez kolarza Kanellosa Kanellopulosa dn. 23.04.1988 r. przelecia 119 km z Heraklionu na Krecie na Santorin w czasie 3 h 53' 30", z V przec. ok. 30 km/h/.


Copyright ? by Marek Utkin 1996 -- 2001. Wszelkie prawa zastrzeone,

kopiowanie i publikacja w caoci i fragmentami WYCZNIE po uzyskaniu zgody

Autora oraz za podaniem rda.

 

 

Powered by Bullraider.com
 
 
 
 
 

Joomla Templates by Joomla51.com